Kollumerzwaag in de 18de eeuw
Aan het begin van de 18de eeuw lagen de meeste boerderijen nog verspreid langs de Voorstraat. Aan de westkant bleven heide en schrale gronden liggen. Tegen het einde van de eeuw groeiden daar kleine nederzettingen van arbeiders en arme gezinnen.
Dorpsleven rond 1715.
1718: akkers aan weerszijden van de weg
Op de kaart van Schotanus staan aan weerszijden van de Voorstraat akkers. Langs de grens met Achtkarspelen lag nog een strook onontgonnen heide. Het dorp zelf bestond vooral uit boerderijen, niet uit een aaneengesloten rij huizen.
1714: de dorpsmolen verdwijnt
Ten zuidwesten van de kerk stond eerder een korenmolen. Hij staat op kaarten uit 1664 en 1689. De molen kwam in 1639 voor op een lijst van molens die onvoldoende opbrachten en werd in 1714 afgebroken.
1797: Jan Willems wordt thuis opgezocht
Arbeider Jan Willems verklaarde dat Albert Foppes hem op vrijdag 3 februari opdroeg naar Kollum te gaan om de gevangene Abele Reitzes vrij te krijgen. Toen Jan bij het rechthuis kwam, hoorde hij dat Abele al los was en ging hij weer naar huis.
De volgende dag kwamen Jacob Taedes uit Kollumerzwaag en Salomon Levy uit Zwaagwesteinde bij hem. Jan verklaarde dat zij hem dwongen de weg op te gaan en zware dreigementen uitten. Hij ging uit angst mee en werd later met anderen door gerechtsdienaren en gewapende burgers naar de kerk in Kollum gebracht. De kerkdeur werd daarna door een menigte opengebroken.
"de kop zouden klooven"
Een deel van het dreigement dat Jan Willems in zijn verklaring noemde.
Herberg rond 1715.
Boerenknecht Jacob Aukes
Ook Jacob Aukes verklaarde dat hij op 3 februari werd opgehaald. Hij werkte als knecht bij Jan Jarichs. Zijn boer en boerin waren niet thuis toen Salomon Levy en Pieter Cornelis kwamen. Jacob zei dat hij gedwongen werd mee te gaan. In Kollum wist hij zich bij het huis van Boode Ebes aan de groep te onttrekken en keerde daarna terug.
Getuigen uit het dorp
Fokke Abrahams, 55 jaar, en Tjepke Djoerds, ongeveer 42 jaar, verklaarden een jaar later onder ede over wie zij op 4 februari met wapens op de weg hadden gezien. De 78-jarige arbeider Lammert Annes legde eveneens een verklaring af. Niet alle getuigen konden hun naam schrijven; een handmerk onder de verklaring was dan voldoende.
Boerenerf rond 1790.
Zandbulten begint te groeien
Op de arme heide aan de rand van het dorpsgebied vestigden zich tegen het einde van de 18de eeuw steeds meer mensen met weinig bezit. Daaruit groeide Zandbulten: verspreide kleine huizen en hutten, aansluitend op dezelfde ontwikkeling in Zwaagwesteinde en Twijzelerheide.
Getuigen uit Kollumerzwaag
In de strafdossiers vertellen onder anderen Jan Willems, Jacob Aukes en de 78-jarige Lammert Annes wat zij op 3 en 4 februari 1797 deden en wie hen onderweg aanspraken of bedreigden.
Wat is er nog te zien?
- De Voorstraat.
- De oude kerk.
- De overgang naar de voormalige heidegebieden in het westen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.