Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Februari 1797: twee krantenberichten over het Kollumer Oproer

Hieronder staan twee eigentijdse krantenberichten over het Kollumer Oproer in modern Nederlands. De bewoordingen, de ik-vorm en de scherpe politieke uitdrukkingen zijn behouden.

Woning rond 1750.

Woning rond 1750.

Haagsche Courant, 15 februari 1797

De Haagsche Courant van 15 februari 1797 publiceerde een uittreksel uit een brief die op 10 februari in Leeuwarden was geschreven.

Uittreksel uit een brief uit Leeuwarden, 10 februari 1797

Briefschrijver uit Leeuwarden (in modern Nederlands):

Op de derde van deze maand merkte men al een vrij algemene onrust onder de vrienden van Oranje. Uit tamelijk betrouwbare berichten kon men opmaken dat het niet lang meer zou duren voordat dit smeulende vuurtje binnen enkele dagen in volle vlam zou uitbarsten. Dat is ook gebeurd, zoals je uit mijn vorige brief hebt gezien. Alleen gebeurde het niet op dezelfde tijden en plaatsen, zoals men had afgesproken. Dat kwam doordat een van de bende te vroeg "Oranje boven!" begon te schreeuwen en zijn ijver niet voor zich kon houden. Toen deze man door het gerecht van Kollum gevangen was genomen, wilden zijn makkers hem bevrijden. Het bestuur weigerde dat. Daarop begon de woeste, dolle menigte onmiddellijk te muiten.

Een van de plaatsen waarop het uitzinnige Oranje-grauw zijn wraak richtte, was het huis van burger Van Braak, een lid van het afgetreden Provinciaal Bestuur. Het huis werd helemaal geplunderd.

Burger A. Keuning, lid van het huidige bestuur, was juist thuis. Het kon dus niet anders of hij zou bij het Kollumer Vallaat ook bezoek krijgen. Deze burger was zo slecht ter been dat hij krukken nodig had. Hij trok zich terug op de hooizolder, terwijl zijn gezin in de kelder ging zitten. Men zocht hem overal, maar gelukkig werd hij niet gevonden. Onder de aanvoerders bevond zich de knecht van een bekende voormalige Oranje-regent. Die zorgde er ook voor dat alles kort en klein werd geslagen. Na vijftien uur in deze benauwde toestand te hebben doorgebracht, werd Keuning met zijn gezin door een detachement uit Leeuwarden ontzet.

De manschappen die van hier naar Rinsumageest waren gestuurd, kwamen precies op tijd aan. De patriotten daar waren al ontwapend. Ze waren bedreigd met de dood en met het in brand steken van hun huizen. Zodra de Oranje-helden onze gewapende burgerknechten zagen, gingen ze op de vlucht.

In Oost- en Westdongeradeel, een district met 25 dorpen, was de kliek overal buitengewoon woest te werk gegaan. Iedereen die niet met hen wilde plunderen, roven en mishandelen, werd aan de staarten van paarden gebonden en zo meegesleept. Onder degenen die daartoe werden gedwongen en mishandeld, bevond zich een achtenswaardig lid van het Provinciaal Bestuur. De gewapende macht uit Stiens en Het Bildt heeft daar de rust hersteld.

Er zitten al 150 gevangenen in het Blokhuis. Velen van hen verklappen alles, onder wie verschillende voormalige regenten uit 1787. De generaal van het leger dat Dokkum heeft belegerd, is ook in onze handen gevallen. Hij werd blindgeschoten en is een stuk van zijn neus kwijt. Wanneer men hem verbindt, trekt hij de windsels van zijn ogen en zegt dat hij blind voor Oranje wil sterven.

Hoe de expeditie naar Wetsens is afgelopen, weet men nog niet. Maar het zal wel zijn gegaan zoals op alle andere plaatsen. Niets kan op tegen de moed van onze brave Friezen. Ze vliegen overal naar de wapens. De landman laat de zorg voor zijn bestaan aan zijn vrouw en de vrouwelijke huisgenoten over, en trekt met zijn zonen en knechten ten strijde tegen de vuile aanhang van Willem.

De vrijheid heeft altijd warme voorstanders gevonden onder de vrije Friezen. Deze dagen leveren ons opnieuw onweerlegbare bewijzen dat zij werkelijk hun leven ervoor overhebben om haar te beschermen. In Friesland houdt men van daden en niet van praten. God geve dat men in de andere gewesten ook zo denkt.

Bekijk het oorspronkelijke krantenfragment uit de Haagsche Courant van 15 februari 1797.

Oproer rond 1797.

Oproer rond 1797.

Ommelander Courant, 14 februari 1797

Hieronder staat de tekst van de aangeleverde knipsels uit de Ommelander Courant van 14 februari 1797 in modern Nederlands.

Bataafs Gemenebest - 's Hage, 10 februari

Ommelander Courant (in modern Nederlands):

In de zitting van de Nationale Vergadering van vandaag is een adres voorgelezen van burger M. Lieft uit Gouda. Daarin haalt hij eerst een reeks rampen aan die zowel tijdens als na de plundering in het Schrikjaar in Gouda hebben plaatsgevonden, en waarbij hijzelf, samen met een groot aantal van zijn medeburgers en ook veel vrouwen, allerlei verwondingen en ander leed heeft ondergaan. Nadat hij ook de teleurstellingen had genoemd die de aangestelde en later weer uiteengegane commissie van onderzoek aan het licht had gebracht, drong hij bij de vergadering aan op een rondborstig antwoord. Hij wilde weten of er eindelijk ook uitvoering zou worden gegeven aan de beloofde genoegdoening voor de geplunderde en verdrukte burgerij, en daarmee ook aan zijn eigen verlangen, of dat men zich met alle teleurstellingen van de hoogstgeconstitueerde machten zou moeten vergenoegen en de bewerkers van al die ellende rustig zou moeten zien rondlopen. Dit adres is doorgestuurd naar het Provinciaal Bestuur van Holland.

Groningen, 13 februari

Ommelander Courant (in modern Nederlands):

Overeenkomstig de belofte die wij in onze Courant van afgelopen vrijdag aan onze lezers hebben gedaan, delen wij hierbij de volgende berichten mee die wij over het oproer in Friesland hebben ontvangen.

De burger Abe W. Keuning, waardig lid van het Provinciaal Bestuur van Friesland, woonde aan het Kollumer Verlaat en bevond zich tijdens het oproer in zijn huis. De troep muitelingen die op zijn woning aantrok was te groot om met goed gevolg te kunnen afweren. Daarom nam Keuning het voorzichtige besluit om zich in een paardenkrib te verbergen. Gedurende twaalf achtereenvolgende uren moest de vervolgde republikein die schuilhoek verdragen, terwijl hij intussen - onder het aller verschrikkelijkste en godslasterlijkste gevloek en geschreeuw van de "Moordenaars" - zijn vonnis hoorde uitspreken. Dat vonnis kwam op niets minder neer dan dat men hem in zijn eigen deur zou ophangen, als men hem daar vond.

Deze barbaarse dreigementen gingen gepaard met even afschuwelijke daden. De muitelingen die overal naar Keuning zochten, staken met hooivorken, degens en ander grof ijzer in een grote hoop hooi die niet ver van hem af lag, in de hoop hem te zullen doorsteken als hij zich daaronder verborgen mocht hebben. Keuning is echter gelukkig aan de bloeddorst van de woedende menigte ontkomen.

Afgelopen woensdag, de achtste van deze maand, zijn in Leeuwarden drie personen gegeseld, namelijk een blinde man, Symen geheten, die zijn kost verdiende met vioolspelen in de herbergen. Deze had in Idsegahuizen voor een talrijk gezelschap, grotendeels Oranjegezinden, de bekende deun van "Wilhelmus van Nassauwen" gespeeld. De beide anderen hadden daarop bij Symens vioolspel enkele Oranjeliedjes gezongen en al vloekend allerlei leuzen geroepen. Deze laatsten zijn voor vijf jaar in het tuchthuis opgesloten en de blinde Symen is weer naar zijn huis vertrokken.

Op de negende van deze maand is in Leeuwarden opnieuw een persoon gegeseld, die zich niet had ontzien om in Sneek langs de straten "Oranje boven" te schreeuwen. Enkele assistenten hadden hem op heterdaad betrapt en onmiddellijk opgepakt.

Op de tiende van deze maand is in Leeuwarden nog een persoon gegeseld. Die had te Ureterp, en vervolgens staande op het beurtschip dat van Drachten naar Sneek vaart, zeker te goeder trouw maar toch tegen welmenende en herhaalde waarschuwingen in, "Oranje boven!" geroepen en - vermoedelijk uit vrees dat men hem niet verstaan had - het daarna nog eens uitgeschreeuwd: "Toch Oranje boven, zal 't!"

Op de achtste van deze maand zijn bovendien in goede verzekering genomen: Lodewyk Folkerts Groeninga, schoolmeester op Oldegalileën buiten Leeuwarden; Roelof Storm, ex-burgemeester van de stad Leeuwarden; Willem Anne van Haeren, oud-grietman van Stellingwerf-Westeinde; Epkje Meinderts van Sneek; Sjoerd Roelfs van Dokkum; Bore Zuiderbaan, oud-secretaris van Dokkum; A. Mulder, gewezen staatslid van Dokkum; en Jan Poppe Andries van Haaren, oud-raad-ordinaris van het Hof van Friesland.

Aan de bekende en op het Blokhuis gedetineerde Jan Hoekstra, ex-commies te Dokkum, had het Hof van Justitie voorlopig uit hoofde van zijn lichamelijke zwakte toegestaan om, onder borgtocht van tweeduizend gulden en onder toezicht van een deurwaarder of andere hofbediende, door de stad te mogen wandelen. Maar zodra het Kollumer oproer daar bekend werd, heeft de Raad van Justitie hem bij resolutie verwezen om voortaan, net als alle andere criminele gevangenen, zijn residentie op het Blokhuis te nemen en te houden.

Voorts kunnen wij onze lezers een nauwkeurige lijst meedelen van de namen van degenen die tot nu toe op het Blokhuis zijn gebracht en daar in bewaring zijn gesteld.

  • Louw Johannes, corporaal
  • Jan Jans
  • Oeds Gieles
  • Abe Wopkes
  • Idzerd Tjebbles
  • Gerke Hendriks
  • Jan Lubberts
  • Jenske Reinders
  • Gerrit Sjoukes
  • Broer Klaases
  • Pieter Hendriks
  • Klaas Jans
  • Jacob Piers
  • Jacob Hannes
  • Roel Reinderts
  • Fetze Johannes
  • Tjzerd Reinderts
  • Frederik Pabe, gewezen adjudant onder de Friese gardes
  • Ico de Went, ex-burgemeester van Sneek
  • Hendrik Lieuwes van Akkerwoude
  • Gerlof Eiberts van Oostrum
  • Rienk Tobias van Akkerwoude
  • Ruurd Lybes van Kollum
  • Wytze Felles
  • Jan Johannes, beide van Engwierum
  • Eibe Eiles van Lutkewoude
  • Steven Sjoerds van de Kooten
  • Nicolaas Hutsman
  • Eeuwe Ennes
  • Fokke Jans, alle drie van Burum
  • Gerrit Durks van Twijzel
  • Jacob Gerrits van Nieuwerzijl
  • Pieter Sjoerds van Beetsterzwaag
  • Tjeerd Meeter van Leeuwarden
  • Douwe Jurjens
  • Sjoerd Jacobs
  • Alle Sjoerds
  • Rudolf Ritsman, alle vier van Kollum
  • Albert Hendriks van Bornia
  • Tjzerd Lammerts
  • Luite Johannes Pyl
  • Ouwe Johannes, alle drie van Zuiderdrachten
  • Pieter Eelkes van Engwierum
  • Wolter Sipkes
  • Jan Aukes, beide van Suameer
  • Johannes Jans van Tietjerk
  • De graaf van Stierum, gewezen commandant van de Friese gardes
  • Johannes Wessels
  • Meint Guits
  • Pieter Pieters
  • Jan Tjerks
  • Bote Sybes
  • Johannes Daniels
  • Melle Oedjes van Oostermeer
  • Lammert Lammerts van Bergum
  • Jan Jelkers van Kooten
  • Willem Oebeles van Eestrum
  • Martinus van Scheltinga, ex-grietman van Kollumerland
  • Jan Andries, bijzitter van Kollum
  • L. Crooy van Sneek
  • Eybert Valks
  • Brant Oebeles
  • Marten Fouwes, alle drie van Driesum
  • Johannes Eelkes
  • Anne Hiddes, beide van Akkerwoude
  • Rinke Willems
  • Pybe Minnes
  • Meindert Willems, alle drie van Wouterswoude
  • Durk Hylkes
  • Petrus Jacobs, beide van Rinsumageest
  • Cornelis de Bruyn
  • Rintje Poort, beide van Damwoude
  • Fetse de Vries van Dokkum
  • Leitje Reinderts
  • Gerrit Durks
  • Reinder Lieuwes
  • Alexander van Giffen, predikant, alle vier van Birdaard
  • Pieter Coopmans van Bolsward
  • E.S.G.J. van Burmania Rengers van IJsbrechtum
  • Pier Douwes van Goutum
  • G. van Grassenburg
  • Jan Harmens
  • Rykle Minnes
  • Monte Alberts, alle vier van Nes
  • Jan Tjeerds
  • Jacob Lieuwes
  • Jan Ettkes, alle drie van Wierum
  • Van Lynden, oud-grietman van Opsterland
  • Hector Livius van Haersma, oud-grietman van Smallingerland
  • Willem Hendrik van Haimbroik, ex-burgemeester
  • M. R. van der Vegt van Beetsterzwaag

Ommelander Courant (in modern Nederlands):

"Het vervolg in onze Vrijdagse Courant van aanstaande."

Bekijk knipsel 1 uit de Ommelander Courant van 14 februari 1797.
Bekijk knipsel 2 uit de Ommelander Courant van 14 februari 1797.
Bekijk knipsel 3 uit de Ommelander Courant van 14 februari 1797.

Andere verhalen over het Kollumer Oproer

De andere politieke ooggetuigenverslagen en verklaringen staan op de verzamelpagina Bataafse Republiek in Friesland.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.