Ureterp in de 18de eeuw
Ureterp in de 18de eeuw: een beschrijving uit 1788, turfvaart, een kerkelijk conflict en het landschap van Ureterp.
Verder naar het oosten lag Bakkeveen, waar langs dezelfde vaarverbinding in de 18de eeuw grote hoeveelheden turf werden gewonnen.
Landweg, kerk en bebouwing in 1788
Aan het einde van de 18de eeuw lag Ureterp nog grotendeels langs de oude landweg. In de Tegenwoordige Staat van Friesland uit 1788 staat een beschrijving van het dorp. De schrijver zag een kerk ten zuiden van de rijweg en veel huizen tussen het geboomte.
Hij beschreef het dorp met zijn twee buurtjes als volgt:
"zeer aangenaam in ’t geboomte, met twee buurtjes Selmien en de Wy-of Weguurte"
Selmien en de Weibuorren lagen bij de oude bewoonde zandrug. Verder naar het noorden, aan de gegraven vaart, lag de buurt van schippers, arbeiders, winkeliers en veenbedrijven.
Turf uit het veen en over het water
Ook in de 18de eeuw voeren turfpramen en vrachtschuiten over de Drachtster Compagnonsvaart. Via de waterverbinding konden schippers vanuit Ureterp naar Drachten varen en vandaar naar andere binnenwateren. Naar het oosten leidde de vaart naar Frieschepalen en Bakkeveen.
In 1761 sloot de stad Groningen een overeenkomst om turf uit haar veengebieden bij Trimunt en De Haar via de vaarten en verlaten van Ureterp en Drachten af te voeren. In ruil voor vrije doorvaart moest Groningen een vijfde deel van de verkochte turf afstaan. Het ging daarbij om turf die vanuit het gebied van Trimunt naar de stad Groningen werd verhandeld.
De turf werd niet uit het water gehaald: arbeiders staken de veenlaag uit, droogden de turven op land en brachten ze daarna per vaartuig weg. Na verwijdering van de turflaag kon de ondergrond, als de afwatering en grondverbetering dat toelieten, als akker of grasland worden gebruikt.
Hooiland, heide en vee
Rond het oude dorp lagen hooilanden bij het beekdal en schrale heidegronden op de hogere delen. Over de Buitenweg konden boeren hooi en vee vervoeren; de route werd op oude kaarten als rijweg naar Drenthe genoemd. Een paard met wagen had op een onverharde weg meer tijd nodig dan op de verharde wegen van later.
De inkomsten liepen uiteen. Een boer met land en vee kon producten verkopen, terwijl dagloners en veenarbeiders afhankelijk waren van het beschikbare werk. Bij droog weer moesten arbeiders de turven drogen en laden. Het natte seizoen maakte de ondergrond moeilijker begaanbaar.
1722: ruzie over collectegeld
De hervormde gemeenten van Ureterp, Siegerswoude, Wijnjeterp en Duurswoude deelden aanvankelijk een predikant. In 1722 ontstond een conflict over geld van een avondmaalscollecte. De kerkenraad van Wijnjeterp vond dat Ureterp het voor Wijnjeterp bestemde deel zelf had gehouden. Ook een hogere kerkelijke vergadering werd erbij betrokken.
Daarna kwamen Ureterp en Siegerswoude samen met een eigen predikant verder te staan. De verdeling van het collectegeld was het onderwerp van het geschil.
Van Ureterp naar het tuchthuis
Lammert Feijes kwam uit Ureterp. In 1717 kreeg hij vijf jaar tuchthuis. Later werkte hij als knecht bij een boer in Bakkeveen. De getuigenverklaringen over een diefstal tijdens een begrafenis in 1724 beschrijven zijn werkgever, de buurvrouwen, de verdwenen gulden en negen stuivers en het onderzoek in Leeuwarden.
Een huis met de naam De Paapsche Leere
Aan de vaart stond een huis met de naam De Paapsche Leere, op oude kaarten ook Roomsche Leer genoemd. Het huis is in de muurankers op 1766 gedateerd. De naam doet denken aan het oude katholieke geloof, maar er is geen bewijs gevonden dat het huis in de 18de eeuw werkelijk als katholieke gebedsplaats werd gebruikt.
De gevel had gebeeldhouwde versieringen. Sommige oude stenen waren van elders afkomstig en vertellen dus niet zonder meer de geschiedenis van de bewoners van dit huis.
Wat is nog zichtbaar?
- De ligging van de buurt Selmien en de Weibuorren langs de oude weg.
- De oude Sint-Petruskerk en de begraafplaats aan Selmien.
- De historische plaats van De Paapsche Leere bij de vroegere vaart.
- Het verloop van de Buitenweg en delen van het oude landschap met sloten en houtwallen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.