Bakkeveen in de 18de eeuw
In de 18de eeuw groeide de turfwinning langs de Bakkeveensevaart en liet de landeigenaar bewoning naar het kanaal verplaatsen.
Turfwinning langs de wijken
Vanaf de Bakkeveensevaart liepen steeds meer zijwijken het hoogveen in. Veenarbeiders groeven de natte turflaag af, lieten de turf drogen en maakten vrachten gereed. Met pramen en kleine vrachtschepen ging de turf over de vaart westwaarts. Sluisjes - verlaten genoemd - hielden het water op peil en maakten het varen tussen verschillende niveaus mogelijk.
Het afgraven veranderde ook de grond. Waar de turflaag verdwenen was, kon de ondergrond pas na ontwatering en bewerking worden gebruikt voor akkerbouw of weiland. Langs de vaart ontstonden stroken cultuurland; verder weg bleven grote stukken heide liggen. Zie ook het werk van turfstekers.
1732: huizen naar de vaart
Tjaerd van Aylva was eigenaar van een groot deel van de venen. Volgens de plaatsbeschrijving wist hij in 1732 te bereiken dat de verspreide bewoners zich bij de vaart vestigden. Hij bleef als pachtheer invloed uitoefenen op de grond en de huizen van degenen die er werkten en woonden.
Zo ontstond een langgerekte buurt langs het water. Aan de oevers waren schippers, arbeiders, kleine handelaren en boeren afhankelijk van de vaart. In de omgeving van de latere Slotplaats werden zowel het landgoed als landbouwgrond en veenpercelen gebruikt.
Een waarneming uit 1788
In 1788 noemde de Tegenwoordige Staat van Friesland Bakkeveen nog een buurt die onder Siegerswoude hoorde. De beschrijving vermeldt het watervervoer en de winning van turf in de omgeving.
"door dezelve loopt eene vaart met verscheiden Verlaaten en Zydwyken naar de Zuidelyke Veenen"
Een verlaat was een sluis; een zijdwijk was een smal kanaal dat vanaf de hoofdvaart het veen in liep. Dezelfde beschrijving meldt dat de veengronden intussen eigendom waren geworden van Friese en Groningse ondernemers die samen turf lieten steken. Dit is een plaatsbeschrijving van een tijdgenoot, geen persoonlijk dagboek.
Boerenplaatsen en rijden over zandwegen
Op ontgonnen grond ontstonden boerderijen. Weverswal 13 wordt gedateerd op 1753; Foarwurk Wei 5 op 1784. Boeren hielden vee en gebruikten bewerkbare grond voor hun bedrijf. Voor huishoudens waren boter, melk, rogge en hooi belangrijk. Boeren en landarbeiders werkten op de erven, terwijl de vaart de afvoer van turf mogelijk maakte.
De landweg naar omliggende plaatsen liep over zand en heide. Een beurtschipverbinding of vaste dienstregeling voor Bakkeveen in dit tijdvak is in de geraadpleegde bronnen niet vastgesteld; de bronnen spreken wel duidelijk over turfscheepvaart.
1724: diefstal tijdens een begrafenis
Op 3 juli 1724 liepen inwoners van Bakkeveen mee naar de begrafenis van een kind in Duurswoude. Knecht Lammert Feijes verliet de stoet en werd door twee buurvrouwen bij de woning van boer Jan Minnerts gezien. De uitgebreide verklaringen van de getuigen, de boer, zijn vrouw en Lammert zijn afzonderlijk uitgewerkt.
Wat is nog zichtbaar?
- Weverswal 13, een ontginningsboerderij die uit 1753 dateert.
- Foarwurk Wei 5, met een bouwgeschiedenis vanaf 1784.
- De Bakkeveensevaart en de omgeving van de oude verlaten.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.