Bakkeveen - geschiedenis van dorp en vaart
Bakkeveen (Bakkefean) in Opsterland ontstond opnieuw langs de Bakkeveensevaart nadat het oudere dorp verder naar het oosten was verdwenen.
Het oude dorp bij de heide
Het eerste Bakkeveen lag verder naar het oosten, bij een doorgang door de venen naar Drenthe. Hier bevond zich de Mariënhof, een uithof van het klooster Mariëngaarde bij Hallum. Een uithof was een landbouwbedrijf dat producten en inkomsten leverde aan het klooster. De kloosterhoeve had onder meer belang bij turf als brandstof en bij de grond voor landbouw en veeteelt.
Op de oude kaart van Opsterland zijn bij de Nieuwe Meer nog "Oude Huys Steeden" ingetekend. De kaart herinnert aan vroegere bewoning. Volgens de kaarttoelichting werd het oude Bakkeveen in 1581 door Spaanse soldaten geplunderd en platgebrand. Andere historische schrijvers noemen 1582; een vaste datering van de brand is niet aangetoond. In april 1582 werden bij Bakkeveen en Duurswoude gewapende wachten ingesteld en in 1593 kwamen er schansen bij de toegangswegen. Zie de Tachtigjarige Oorlog bij Bakkeveen.
Ten noorden van de weg naar Ureterp werden in 1838 nog grachten, kuilen, putten en kelders van oude woonplaatsen beschreven. Aan de andere kant van de weg lagen greppels van vroegere akkers. De vondsten staan uitgebreider op Bakkeveen in de 19de eeuw.
Een nieuw dorp langs een gegraven vaart
In de 17de eeuw kwam er een nieuwe verbinding vanuit Ureterp via Siegerswoude naar de venen bij Bakkeveen. De Drachtster Compagnie liet de vaart graven om de gewonnen turf af te voeren. Omstreeks 1669 was de vaart tot Bakkeveen gevorderd. In de laatste decennia van die eeuw ontstond bij een verlaat, een sluisje dat het hoogteverschil in het water overbrugde, nieuwe bewoning.
Schippers vervoerden turf westwaarts. Langs de vaart en de wijken, smalle zijkanalen, werkten veenarbeiders aan het afgraven van de veenlaag. Het drogen, opstapelen, laden en vervoeren van de turf gaf in verschillende seizoenen werk. Meer over het werk van turfstekers en veenarbeiders.
Boeren, arbeiders en het nieuwe landschap
Naast de turfwinning waren er landbouw, veeteelt, kleine handel en werk bij de vaart. De boerderijen lagen niet allemaal direct in de latere dorpskern. Voor het afgeveende land gold niet dat het vanzelf weiland werd: pas na het verwijderen van de turflaag, de afwatering en het geschikt maken van de ondergrond kon de grond in stroken worden bewerkt.
In 1732 kreeg Tjaerd van Aylva, eigenaar van veel plaatselijk veen, volgens de plaatsbeschrijving gedaan dat verspreide woningen naar de vaart werden verplaatst. In 1788 beschreef een tijdgenoot de buurt als een plaats op de heide met een vaart, meerdere verlaten en zijwijken, waar ieder jaar grote hoeveelheden turf werden gegraven.
Reizen naar en door Bakkeveen
Over land liep de oude route naar Drenthe over heide en zandwegen. De nieuwe waterweg verbonden schippers en handelaren met Drachten en de vaarten verder naar het westen. Schepen waren voor een zware turfbelasting veel geschikter dan een kar over een zandweg. De vaarroute was afhankelijk van de sluizen en van voldoende waterdiepte. In 1814 klaagden bewoners over de hoge drempel van een verlaat.
Een beschrijving van Bakkeveen in 1840 noemt 89 gebouwen en 453 inwoners. Dit zijn aantallen voor Bakkeveen volgens de toenmalige geografische indeling, niet voor heel Opsterland. Meer over de geschiedenis van de nabijgelegen dorpen staat op Wijnjewoude en Ureterp.
Een rechtszaak uit 1724 beschrijft het leven op een Bakkeveense boerderij tot in kleine bijzonderheden: een begrafenis, een plank, een roggeveld en geld voor de diaconie. Het verhaal van knecht Lammert Feijes en de getuigen is afzonderlijk opgenomen.
Wat is nog zichtbaar?
- De Bakkeveensevaart, met de oude lijn van het vaartdorp.
- De omgeving van de Nieuwe Meer en het vroegere kloosterterrein.
- De Slotplaats en delen van de historische aanleg.
- Oudere ontginningsboerderijen langs Weverswal en Foarwurk Wei.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.