Bakkeveen in de 17de eeuw
In de 17de eeuw werd de Bakkeveensevaart gegraven en ontstond op een nieuwe plek bewoning bij de turfwinning.
1622: nauwelijks gezinnen over
De geschiedschrijver Pierius Winsemius vermeldde voor het oude Bakkeveen omstreeks 1622 nog twee gezinnen. Het getal is een historische vermelding en geen volledige volkstelling. De kapel van het vroegere dorp was tegen deze tijd vervallen. Voor godsdienstige verzorging waren de resterende bewoners op Duurswoude aangewezen.
De vroegere kloostergronden waren intussen in particuliere handen overgegaan. Grote stukken veen en heide wachtten nog op ontginning. Een aaneengesloten rij huizen langs een vaarweg bestond in Bakkeveen in 1622 nog niet.
1658-1669: de vaart nadert Bakkeveen
In 1658 kregen enkele inwoners van Opsterland toestemming om de Langewijk vanuit Drachten oostwaarts te verlengen. De route ging langs Ureterp en Siegerswoude richting Bakkeveen. Omstreeks 1669 was het gegraven kanaal bij Bakkeveen aangekomen. De Drachtster Compagnie kocht veengronden om de turfwinst via het water af te voeren.
Veenarbeiders groeven en verlengden de vaart en legden zijwijken aan. Turf werd gestoken, op het land gedroogd en daarna op platte schepen geladen. Op het water konden schippers een veel grotere hoeveelheid turf verplaatsen dan met karren over de heide. Turfstekers en veenarbeiders en schippers verrichtten verschillende delen van dat werk.
Een verlaat en nieuwe huizen bij de vaart
Naarmate de vaart verder oostwaarts werd gegraven, ontstond bij een verlaat op de kruising met de weg een nieuwe buurt. Het verlaat had sluisdeuren om waterstanden van verschillende panden te scheiden en boten doorgang te geven. De datering van afzonderlijke kanaalstukken verschilt in de publicaties: 1685 wordt genoemd voor een belangrijke voltooiingsfase, terwijl verlengingen daarna nog doorgingen.
Langs het water konden schippers aanleggen en konden veenarbeiders dichter bij hun werk wonen. De nieuwere huizen stonden niet bij de oude Nieuwe Meer, maar bij de vaart. Verder van het water bleef een groot deel van de gronden heide en veen.
Een landgoed bij de nieuwe veenderij
In de tweede helft van de 17de eeuw verkreeg de familie Van Aylva bezit in het gebied. Bij het begin van de commerciële vervening werd het terrein van de latere Slotplaats ontwikkeld. Naast het landgoed lagen grote oppervlakten veen die werden gekocht en geëxploiteerd. Voor de gewone arbeiders veranderde de landheer niets aan de zware werkzaamheden van graven, drogen en laden.
Bij Drachten in de 17de eeuw wordt het ontstaan van de compagnonsvaarten verder behandeld. De afzonderlijke vaartpanden waren afhankelijk van verlaten en voldoende water voor de turfschepen.
Wat is nog zichtbaar?
- Het tracé van de Bakkeveensevaart en de plaats van het verlaat.
- De terreinen van de Slotplaats, ontstaan bij de veenexploitatie.
- Het onderscheid tussen de oude dorpsplek bij de Nieuwe Meer en het jongere vaartdorp.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.