Ureterp in de 17de eeuw
Ureterp in de 17de eeuw: aanleg Drachtster Compagnonsvaart, turfwinning, rechtszaken, faillissementen en vervoersroutes.
De vaart werd vanaf Drachten in oostelijke richting doorgetrokken. Omstreeks 1669 bereikte de waterweg Bakkeveen, waar turfschepen de nieuwe veenderijen konden bereiken.
1641-1666: een nieuwe vaart tussen de venen
In 1641 begon de aanleg van de Drachtster Compagnonsvaart. Passchier Hendriks Bolleman nam het initiatief voor het graven en uitbreiden van de waterweg. In 1649 maakte hij met Saco van Teyens en Saco Fockens afspraken om de vaart verder naar het oosten te brengen.
De Compagnonsvaart liep vanuit het gebied van Drachten naar het veen bij Ureterp en verder in de richting van Frieschepalen en Bakkeveen. Rond 1660 kon turf uit het veengebied bij Ureterp over de vaart worden afgevoerd. In 1666 lag de gegraven vaart al voorbij Siegerswoude.
Schippers vervoerden turf in platte pramen over het kanaal. Aan de wijken, kleinere zijsloten van de hoofdvaart, laadden arbeiders de gedroogde turven. Op de hogere zandwegen ging het vervoer van hooi, vee en andere landbouwproducten met wagens door.
Ruzie over de aanleg en twee faillissementen
Het graven van een vaart was kostbaar. Volgens onderzoek naar het turfvaartennetwerk raakte Bolleman verwikkeld in rechtszaken, onder meer over de toestemming voor het kanaal. Besturen van andere grietenijen vreesden wateroverlast door de aanleg. Bolleman won de belangrijkste rechtszaak, maar ging toch failliet.
Zijn gronden kwamen bij de Compagnie van de Drachtster Vaart terecht, waarin onder anderen Feijo van Heemstra en Isbrandus van Ecofeen betrokken waren. Ook deze onderneming ging in 1674 failliet. Het land werd vervolgens verkocht. De besturen van andere grietenijen hadden bezwaar gemaakt uit angst voor wateroverlast.
Een dorp langs twee verkeersroutes
Het oude dorp langs Selmien en de Weibuorren bleef bestaan. Aan de noordkant ontstond een tweede bebouwingsstrook bij de vaart, vooral bij het Ureterperverlaat. Een verlaat was een sluis. Daar moest een schipper het schip laten schutten voordat het een hoger of lager gedeelte van het kanaal op kon.
Op een kaart van 1664 heette de Bûtewei zowel "Rydwech nae Drenthe" als "Hoywech". De oude landweg liep richting Drenthe, terwijl de vaart in het noorden een nieuwe route voor de zware vracht bood. De vaak onverharde weg bleef nodig voor boerenerven die niet aan een bevaarbare wijk lagen.
Boeren en arbeiders
Rond Ureterp woonden boeren, pachters en arbeiders die hun bestaan verdienden met vee, hooi, kleine akkers en de nieuwe vervening. Veenarbeiders moesten de turf steken en laten drogen voordat er geladen kon worden. Mannen, vrouwen en kinderen konden bij het drogen en verzamelen van turf worden ingezet, maar aantallen en lonen specifiek voor Ureterp uit deze eeuw zijn nog niet aangetroffen.
De grond onder de verwijderde turflaag was niet meteen goed bouwland. Eerst moesten waterlopen worden gegraven of onderhouden en moest de grond worden verbeterd. Daarna konden sommige percelen als akker of weiland in gebruik komen. De nabijgelegen geschiedenis van Drachten in de 17de eeuw sluit hierop aan.
Geschiedenis van Drachten in de 17de eeuw
Kerk en oorlog
In 1619 betrok Hayo Cornelli de pastorie van Wijnjeterp. Hij bediende ook de hervormden in Ureterp, Siegerswoude en Duurswoude. De dorpen deelden dus een predikant en moesten voor het bijwonen van diensten soms reizen.
Tijdens het Rampjaar 1672 voerden Münsterse troepen oorlog tegen de Republiek, onder meer bij Groningen en in Drenthe. De doorgaande weg door Ureterp lag tussen die streken, maar een aanval of plundering in het dorp zelf is in de geraadpleegde bronnen niet vastgesteld.
Wat is nog zichtbaar?
- De verschillende ligging van het oude wegdorp en Ureterp aan de Vaart.
- De plaats van het vroegere Ureterperverlaat en sporen van het wijkenlandschap.
- De oude Buitenweg richting Drenthe.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.