Bakkeveen in de 19de eeuw
In de 19de eeuw leefden de bewoners van Bakkeveen van veenarbeid, landbouw, vervoer en kleine neringen; ze klaagden ook over problemen met de vaart.
1814: bewoners protesteren tegen een verlaat
Op 2 september 1814 werd een verzoekschrift geregistreerd van inwoners van Siegerswoude en Bakkeveen. Zij vonden de goede toestand van de vaart en de verlaten belangrijk voor hun bestaan, maar klaagden over de hoogte van de bovenste drempel van een verlaat. Zo kon de bouw van een sluis direct tot onenigheid leiden wanneer een schip niet goed door kon varen.
De archiefverwijzing bewaart een gedeelte van hun eigen formulering:
"de goede instandhouding van de vaart en desselfs Vallaten een groote bron van het algemeene welzijn zou opleveren"
De indieners klaagden daarnaast over de te hoog gelegen drempel. De precieze tekst van hun volledige verzoek en de beslissing van het bestuur zijn nog niet vastgesteld. Hun klacht ging om de bereikbaarheid van een vaarweg waarop turf en andere goederen werden vervoerd.
1814: een schipper koopt veengrond
Op 8 januari 1814 werd in Opsterland een notariële verkoop van verschillende percelen hoogveen in Bakkeveen vastgelegd. De schipper Ynze Luitjens Vos werd koper van een stuk hoogveen voor 40 gulden. Bij andere stukken werden koopsommen van 126 en 1.066 gulden genoteerd. Van de afzonderlijke percelen zijn in deze korte registratie niet steeds de oppervlaktes bekend; de bedragen zijn daarom geen prijsvergelijking.
Ynze Luitjens Vos was schipper en kocht zelf een perceel hoogveen. De akte vermeldt ook andere kopers en koopsommen, maar geen persoonlijke verklaringen van deze mensen.
1838: putten en kelders van het oude dorp
In 1838 waren volgens een later opgetekende historische beschrijving ten noorden van de weg naar Ureterp nog resten te vinden van grachten, kuilen, waterputten en kelders. Ten zuiden van de weg zag men in de heide greppels die op vroegere bouwakkers leken. De resten wezen op oudere woningen en landbouw op plaatsen die later niet meer als dorp bebouwd waren.
Jacobus Craandijk beschreef in 1875 eveneens de oude huisplaatsen buiten het nieuwe Bakkeveen. Hij verbond ze met de verwoesting tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De putten, kelders en akkersporen bewijzen op zichzelf echter niet dat juist die gebouwen in 1581 of 1582 zijn afgebrand. De militaire gebeurtenissen staan beschreven op Bakkeveen in de 16de eeuw.
1840: 89 gebouwen en 453 bewoners
Een plaatselijke telling uit 1840 wordt weergegeven met 89 gebouwen en 453 inwoners voor Bakkeveen. De woningen lagen niet uitsluitend bij één dorpsplein: de vaart, het oude netwerk van zandwegen en de ontginningspercelen bepaalden waar mensen woonden. Boeren, veenarbeiders, schippers en kleine handwerkslieden hadden verschillende inkomsten.
Op de kaart van 1832 zijn de ontgonnen weidepercelen langs de vaart te zien. Daarbuiten lag nog veel heide. De ondergrond die overbleef nadat de turflaag was verwijderd, moest worden ontwaterd en bewerkt voordat boeren haar als landbouwgrond konden gebruiken.
Vervoer en werk langs de vaart
De Bakkeveensevaart stond in verbinding met Ureterp en Drachten. Veenarbeiders laadden de droge turf op schepen; schippers voeren via de verlaten naar andere wateren. Als de sluizen of drempels slecht functioneerden, ontstond hinder voor de handel. Een bewezen vaste trekschuitdienst met vertrektijden vanuit Bakkeveen is voor dit tijdvak niet gevonden.
Over land reisden mensen lange tijd per voet, paard of wagen over heidewegen en zandwegen. Voor boodschappen, werk en vervoer naar andere plaatsen waren de weersomstandigheden belangrijk. De schippers gebruikten het water vooral voor zware vrachten.
1856: inwoners betalen voor een eigen kerk
In 1856 kreeg Bakkeveen een eigen hervormd kerkgebouw. Tot dan waren kerkgangers aangewezen op Duurswoude. Volgens de plaatselijke kerkgeschiedenis brachten inwoners zelf het grootste deel van het benodigde geld bijeen; de hervormde synode betaalde ook mee. In 1872 kreeg de hervormde gemeente een eigen kerkenraad.
De kerk kwam aan de Tsjerkewal te staan. Van een individuele inzamelaar is in het beschikbare materiaal geen brief of herinnering gevonden die zijn eigen ervaringen beschrijft.
De herberg bij de Brink
In het historische dorpsarchief is een afbeelding opgenomen van café De Brink, gedateerd omstreeks 1890. Een herberg bood reizigers onderdak en kon ook worden gebruikt voor samenkomsten of handel, maar een specifieke veiling of gebeurtenis in dit café van vóór 1900 is nog niet gecontroleerd.
Aan het eind van de eeuw waren de lange vaart, de ontginningsboerderijen en de Brink nog bepalend voor de bebouwing. De Slotplaats behield de oudere historische aanleg in de buurt van het kanaal. Op Wijnjewoude in de 19de eeuw wordt de geschiedenis van de aangrenzende streek verder verteld.
Wat is nog zichtbaar?
- De Bakkeveensevaart en haar tracé langs het dorp.
- De hervormde kerk aan de Tsjerkewal uit 1856.
- De oude Brink als dorpsplek en de omliggende wegen.
- De Slotplaats met delen van de historische parkstructuur.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.