Jelte van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, wonend te Bergum en in zijn 49ste levensjaar, werd door commissaris Minse Wijtses beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, om ongeveer vier uur 's middags met zijn knecht Anne Harmens Witsenburg te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.

Bij het tolhuis aan de Zwarteweg zag hij Folkert Douwes Wadman, vrijgezel uit Drogeham, en diens broer Binne, boerenarbeider te Bergum. Zij zaten te paard jenever te drinken en tabak te roken. Hij en zijn knecht reden voorbij en zetten hun reis voort.

Bij Vogelzang hoorde hij de twee achter hen komen. Hij vermoedde dat zij achter hem en zijn knecht aankwamen. Daarom reed hij opzij van de Zwarteweg; zijn knecht deed hetzelfde. Hij wilde hun ruimte geven, omdat zij in volle galop van achteren kwamen.

In plaats van voorbij te rijden, bleven zij echter naast hem en zijn knecht rijden. Het leek alsof zij opzettelijk de paarden wilden raken of hem beledigen. Folkert begon een woordenwisseling. Hij stelde vragen en sprak door zonder voldoende gelegenheid voor een antwoord te geven.

Zijn opwinding steeg. Op de Zwarteweg sprak hij plotseling duidelijk zijn verontwaardiging uit. Hij verweet de drost dat deze hem 54 gulden boete had afgenomen en zei dat dit hem helemaal niet aanstond. Toen hij niet meteen antwoord kreeg, herhaalde hij dat en sprak nog meer woorden.

De drost antwoordde ten slotte dat hij zich op de juiste manier moest vervoegen. Dat beviel hem kennelijk niet. Hij werd steeds kwaadaardiger en begon hem herhaaldelijk uit te schelden. Toen hij geen antwoord kreeg, drong hij erop aan dat de drost van de weg af zou gaan en zei onder meer:

‘Bliksem, je hebt mij onrechtvaardig behandeld. Je hebt mij behandeld als een schurk, als een schelm, bliksem, duivel’

, met meer dergelijke scheldwoorden. Hij gebaarde met zijn hand voor de drost en stak dreigend zijn rechtervuist uit, alsof hij hem direct wilde aanvallen. De drost wist niet op welk geval Folkert doelde.

Vermoedelijk dacht hij aan een gebeurtenis op 26 januari 1805 in een tent op het ijs onder Suawoude. Daar hadden Folkert, zijn twee broers en een vierde man zich zeer brutaal gedragen en de boer lastiggevallen. Hij had toen 21 gulden boete moeten betalen.

Verder had de drost niets met hem te doen gehad. Aan het einde van de Zwarteweg sprak Folkert Pytter Wybes aan, die drie koeien over de weg dreef. Zo raakte de drost van het hinderlijke gezelschap af. Pytter Wybes, zijn knecht en Binne Douwes Wadman waren eveneens getuigen van wat er was gezegd en gebeurd.

Hij verklaarde dat hij dergelijke brutale bejegening op de openbare weg nooit had gezien of gehoord, laat staan zelf ondervonden. Daarom had hij besloten hierover gerechtelijke verklaringen te laten opnemen en aan het Hof te zenden.

Door het voorval achtte hij zich ernstig beledigd. Hij sloot zijn verklaring nadat hij haar zelf had gelezen en ondertekende te Bergum op 5 oktober 1807. J. van Sminia.

Anne Harmens Wittenborg, knecht van drost Jelte van Sminia te Bergum en in zijn 29ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, omstreeks vier uur met zijn werkgever te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.

Bij het tolhuis aan de Zwarteweg zag hij Folkert Douwes Wadman uit Drogeham en diens broer Binne, boerenarbeider te Bergum. Zij zaten te paard jenever te drinken en tabak te roken. Hij en zijn werkgever groetten hen beleefd. Folkert antwoordde: ‘Dag Jelte.’ Hij en zijn werkgever vervolgden hun reis en de broers bleven nog bij het tolhuis.

Bij Vogelzang hoorde hij de twee in volle galop achter hen aankomen. Hij en zijn werkgever reden opzij om ruimte te geven. De broers reden echter naast hen verder, kennelijk met de bedoeling hun paarden te raken of de drost te beledigen.

Folkert begon direct een woordenwisseling met zijn werkgever en sprak dronkemanspraat, volgens de getuige om ruzie te zoeken. Zijn opwinding nam toe. Op de Zwarteweg verweet hij de drost dat deze hem 54 gulden boete had afgenomen. Dat stond hem helemaal niet aan.

Omdat zijn werkgever niet direct antwoordde, herhaalde hij dat voortdurend. Zijn werkgever antwoordde ten slotte dat hij hierover onderweg niet met hem wilde spreken. Dat antwoord beviel Folkert niet. Hij werd steeds kwaadaardiger en sprak de drost herhaaldelijk aan: ‘Ja Jelte’.

Toen hij geen antwoord kreeg, begon hij hem te beledigen en te vervloeken:

‘Je Jelte, ouwe bliksem, ouwe duivel, je hebt mij onrechtvaardig behandeld. Je hebt mij behandeld als een schurk, als een schelm, bliksem, duivel’

, met meer gruwelijke scheldwoorden.

Vervolgens reed hij met zijn paard voor dat van de drost en riep iets. Het leek alsof hij de drost direct wilde aanvallen. Aan het einde van de Zwarteweg richtten de mannen zich tot Pytter Wybes. Zo konden de getuige en zijn werkgever het dronken gezelschap kwijtraken.

De getuige kwam met zijn paard tussenbeide om Folkert tegen te houden. Hij deed herhaaldelijk pogingen om hem tegen te houden, maar die brachten Folkert niet van zijn voornemen af. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 5 oktober 1807.

Anne Harmens Wittenborg.

Pytter Wybes, ongehuwde koopman te Suameer en in zijn 23ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, van Leeuwarden naar Suameer reisde en drie koeien voor zich uit dreef.

Omstreeks vijf uur 's avonds bevond hij zich bij Vijversberg aan het einde van de Zwarteweg. Drost Jelte van Sminia en diens knecht Anne Wittenburg haalden hem in, evenals Folkert en Binne Wadman, die beiden te paard reden. Hij hoorde dat er gesproken werd, maar wist niet wat er gezegd was.

De drost en zijn knecht reden door. Folkert en Binne bleven enige tijd bij hem. Hij vroeg Folkert of hij boos was. Hij vroeg hem vervolgens of dat kwam door het voorval van enkele jaren geleden in een tentje op het ijs onder Suawoude.

Folkert antwoordde ja. Hij vroeg hem verder niets. Folkert en Binne reden verder, terwijl de getuige met zijn koeien liep. Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar te Bergum op 5 oktober 1807.

Pytter Wijebes.

Binne Douwes Wadman, wonend te Bergum en in zijn 24ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, 's middags met zijn broer Folkert uit Drogeham te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.

Bij het Schab kwamen zij van achteren bij drost Sminia en knecht Anne. Zij reden enige tijd samen over de Zwarteweg. Folkert vroeg de drost of hij zijn tweede paard wilde verkopen. De drost antwoordde nee. Daarna vroeg Folkert of hij het paard van knecht Anne wilde verkopen; ook daarop antwoordde hij nee.

Vervolgens zei Folkert dat de boete die de drost van hem had gevorderd, hem niet aanstond. Binne sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 5 oktober 1807. B.D. Wadman.