Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1807 - Een kastdeur tegen de kist en een gebroken potje

Geert Johannes en Minke Paulus vertellen afzonderlijk wat zij bij thuiskomst aantroffen.

Een arbeiderswoning rond 1800.
Een arbeiderswoning rond 1800.

Geert Johannes

Geert Johannes, arbeider onder Bergum, was in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenmorgen, 19 augustus, om vijf uur met zijn vrouw van huis was gegaan om te maaien en te binden.

Zij kwamen om acht uur 's avonds thuis. Hij opende de voordeur en ging naar de kamer. Eén deur van het kabinet was weggenomen en tegen de kist in de kamer gezet. Zijn vrouw was intussen achter het huis. De voordeur was gesloten. Toen zij in de kamer kwam, ontdekte zij dat uit het kabinet een bijbel met twee zilveren haken, gemerkt M. P., en een streng rode glazen kralen met een gouden sieraad ontbraken.

Een wit en zwart potje dat ook in het kabinet had gestaan, lag in een paar stukken op de grond. Daaruit ontbraken enige stuivers en geld waarvan hij het bedrag niet kon schatten. Hij had het huis die ochtend, voordat zij beiden weggingen, goed afgesloten.

Toch was een buitenraam met geweld geopend en de boom uit het kozijn gebroken. Een ruit was uit het raam genomen en lag op de grond. Hij kon niet zeggen wie de braak en diefstal had gepleegd. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van zijn handmerk in Bergum op 20 augustus 1807.

Eigen handmerk: Geert Johannes, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.

Minke Paulus

Minke Paulus, echtgenote van Geert Johannes, arbeider onder Bergum, was in haar tweeëndertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenmorgen, 19 augustus, omstreeks vijf uur met haar man naar het land was gegaan om te maaien en te binden.

Zij kwam omstreeks zeven uur 's avonds weer thuis. Haar man opende de deur, die nog gesloten was. Hij ontdekte in de kamer dat één deur van het kabinet was weggenomen en voor een kist was gezet. Zij ging buiten bij de achterdeur kijken.

Bij nader onderzoek miste zij uit het kabinet een bijbel met twee zilveren haken, gemerkt M. P.; een streng rode glazen kralen met een gouden sieraad. Een wit en zwart potje dat in het kabinet had gestaan, lag in een paar stukken op de grond.

Daaruit ontbraken enige stuivers en geld waarvan zij het bedrag niet kon schatten. Zij ontdekte ook dat een buitenraam, dat die ochtend nog gesloten was, met geweld was geopend. De boom was uit het kozijn gebroken en een ruit uit het raam genomen.

Die lag in stukken op de grond. Omdat zij verder niets wist, sloot zij haar verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van haar handmerk op 20 augustus 1807. Eigen handmerk: Minke Paulus, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Minke Poulus/Paulus en Geert Johannes, 1803 en 1807

Minke Poulus is in 1803 in haar 28ste levensjaar en de vrouw van Geert Johannes op de Harste bij Suameer. Minke Paulus is in 1807 in haar 32ste levensjaar en opnieuw zijn vrouw, nu onder Bergum. Naamvariant, partner en leeftijdsverloop passen; de woonplaatsaanduiding verschilt. De teruggevonden rok en het schort uit 1803 en de inbraak van 1807 blijven afzonderlijke zaken.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.
Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.
Een keuken rond 1800.
Een keuken rond 1800.
Een dienstbode in de keuken rond 1800.
Een dienstbode in de keuken rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen afgenomen voor Jetze van Sminia, drost van het vijfde district, als commissaris, om te dienen waar dat behoort.

Minke Paulus - protocol

Aldus verklaard voor de ondergetekende commissaris en de secretaris, te Bergum op 20 augustus 1807. Ondertekend: J. van Sminia en P.W.G. Bruining.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D022. Datering: 20 augustus 1807. Scanbladen 51, 52, 53, 54.

Verantwoording

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

De getuigenissen zijn volledig in modern Nederlands weergegeven. De ambtelijke vertelvorm is behouden; er is geen ik-vorm toegevoegd. Eigen waarnemingen, horen zeggen en vermoedens blijven onderscheiden. Een eindvonnis is niet aanwezig.