Hardegarijp 1757: de mesthoop die 'voeten kreeg'

Alle verhalen en verklaringen uit Hardegarijp

Bij de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp lagen in 1757 mesthopen op de wal. Twee eigenaren ontdekten dat grote hoeveelheden waren verdwenen.

Folkert Douwes Wadman

Folkert Douwes Wadman, boer en distillateur aan de Dam in Bergum, in zijn 45ste levensjaar, vertelt dat hij in mei 1757 zijn mesthoop ('ruigscherne') naar de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp liet vervoeren. Hij wilde de mest daar op de wal laten liggen en later naar zijn land laten brengen. Op 26 juni 1757 had Sipke Pijtters uit Kooten aan Folkerts knecht gevraagd of Folkert zijn mest al lang bekeken had, en zei te twijfelen of die 'geen voeten kreeg'. Op de middag van 26 juni bekeek Folkert de mesthoop. Er ontbrak ongeveer of ruim een dubbele praamvracht. Hij weet niet wie de mest heeft gestolen. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757 als F. D. Wadman.

Hedser Binnerts Douma

Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.

Bij hun vertrek lag Folkert Douwes Wadmans mesthoop op de wal nog ongeschonden en geheel. Toen zij op de avond van de 25ste terugkwamen, ontbrak er een hoek. Zij bespraken met elkaar waarom Folkert eerst de mest tot een hoop liet brengen en haar nu weer liet vervoeren. Het schip of de praam was toen al uit de Voetlingssloot verdwenen. Hedser weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij zag niet dat de man de mest wegnam.

Pytter Sjoerds

Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp. Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.

Toen zij op de avond van de 25ste terugkwamen, zagen zij de praam niet meer. Uit de mesthoop van Folkert Douwes Wadman op de wal ontbrak toen een hoek. De hoop had de avond ervoor nog geheel en ongeschonden gelegen. Zij bespraken onder elkaar waarom Folkert eerst de mest bijeen liet brengen en haar nu weer liet vervoeren. Pytter weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij heeft geen wegneming gezien.

Sipke Pijtters

Sipke Pijtters, schuitvoerder onder Kooten, naar zijn beste weten 45 à 46 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 tegen de schemeravond uit Leeuwarden voer. In de Voetlingssloot zag hij een leeg vaartuig. Het leek hem dat Jan Jarigs uit Kootstertille het voer. De volgende ochtend, tussen twee en drie uur, kwam Jan bij hem bij de Bergumerdam met een vaartuig. Sipke vroeg wat erin zat. Jan antwoordde: 'Mest.' Sipke zei:

Hoe kan dat zijn? Ik meen dat ik u gisteravond leeg in de Voetlingssloot heb zien liggen.

Jan antwoordde:

Ik heb de mest van twee boeren in Wartna geladen.

Dit verhaal werd meer dan eens herhaald.

Zij voeren van Bergum naar Schuilenburg en verder naar Kootstertille. Jan bleef daar en loste de mest bij Reiner, de kuiper. Sipke vertrouwde Jan niet, omdat hij hem de vorige avond met een leeg vaartuig in de Voetlingssloot had gezien. Daarom had hij Folkert Wadmans knecht gevraagd of de mest al lang daar lag en of die 'ook voeten kreeg'. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij is geen verwant van de partijen. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen de verklaring op dezelfde dag.

Rinse Douwes

Rinse Douwes, boer in Bergum, naar zijn beste weten 64 jaar oud, vertelt dat hij in het voorjaar van 1756 een hoeveelheid paardenmest en afval of vuil ('vullens') op de wal bij de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp had laten brengen. In de herfst van 1756 liet hij een deel ervan vervoeren; er bleef een restant liggen. Op 24 juni 1757 zag hij dat ongeveer, of ruim, een dubbele praamvracht van die resterende mest en het vuil ontbrak. Hij weet niet wie het heeft weggenomen. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.

Het gerecht aan het Hof

Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta’s schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel, Bergum, 5 juli 1757.

Andere verklaringen uit Hardegarijp