Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Hardegarijp 1808 - Opengebroken kisten en zilveren knopen

Trijntje Volkerts en Sybrige Wijtzes beschrijven de opengebroken voorkamer en hun verdwenen sieraden.

Een kamer in een stadswoning rond 1800.
Een kamer in een stadswoning rond 1800.

Trijntje Volkerts

Trijntje Volkerts, dienstmeid bij Andrijs Wijtzes onder Hardegarijp, is in haar 19de levensjaar. Na beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 28 april omstreeks zes uur 's morgens naar de voorkamer ging. Haar kist en een kast waren opengebroken en stonden open.

Er lagen kleren en andere spullen op de vloer. Zij liep ontsteld de kamer uit en riep haar werkgeefster, Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes. Deze ging meteen met haar mee. De meeste kleren uit Trijntjes kist lagen op de vloer. Bij onderzoek merkte zij dat de volgende zaken ontbraken.

Zij mist een paar zilveren gespen, een gouden broche, een zilveren haarring en een niet nader te bepalen hoeveelheid linnengoed. Ook noemt zij twintig voorwerpen die afkomstig waren van Hendrik Liebetroude en bij haar werkgever Andrijs Wijtzes lagen. De knopen waren van verschillende soorten, sommige met vogels en sommige met paarden.

Zij ontdekte bovendien dat een onderdeel van het raamkozijn van onderen was losgebroken en omhooggetrokken. Daardoor had de dief vermoedelijk toegang gekregen. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 28 april 1808 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G.

Bruining.

Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.

Sybrige Wijtzes

Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes, woont in Hardegarijp en is in haar 49ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat haar dienstmeid Trijntje Volkerts haar op 28 april omstreeks zes uur 's morgens wekte. De meid zei dat het er in de voorkamer vreemd uitzag.

Sybrige ging meteen mee en zag dat de kist van de meid, een andere kist en een kast waren opengebroken. Een deel van de spullen van de meid en andere goederen lagen op de grond. Bij verder onderzoek ontdekte Sybrige dat twintig zilveren knopen ontbraken, die in een bak in de kamer hadden gelegen.

Sommige hadden een vogelmotief, andere een paardmotief. Uit een van de kisten ontbraken een paar gouden oorhaken, een halsband van rode kralen met een gouden broche zonder stenen, een paar zilveren gespen en wat geld waarvan zij het bedrag niet kende.

Bij verder onderzoek zag zij dat een buitenruit was opengebroken en dat een ijzeren onderdeel van het kozijn van onderen was losgebroken en omhooggetrokken. Waarschijnlijk waren de dief of dieven daardoor binnengekomen. Zij kan met geen enkele zekerheid zeggen wie deze inbraak en diefstal heeft gepleegd.

Na voorlezing tekent zij op 28 april 1808 in Bergum: Sijbrigje Wijtzes. Er waren ook goederen van iemand anders, die als pand waren gebracht.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Hardegarijp.

Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809

Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.

Hardegarijp 1809 - Een vertrokken logé en verdwenen kleding

Hardegarijp 1809 - Een vertrokken logé en verdwenen kleding

Arrestatie 1820.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Geld rond 1770.
Geld rond 1770.
Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Gerrijt G. Reitsma, raadslid en hiertoe aangestelde commissaris van het vijfde district.

Afgelegd voor de ondergetekende commissaris en secretaris in Bergum op 28 april 1808. G.G. Reitsma en P.W.G. Bruining.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D036. Datering: 28 april 1808. Scanbladen 111, 112, 113.

Verantwoording

Enkele namen en omschrijvingen zijn niet volledig leesbaar. Waar mogelijk is de voorlopige lezing gebruikt; ontbrekende bijzonderheden konden niet volledig worden weergegeven.

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.