Martjen Wijbes, haar inwoonster Grytje Hettes en dienstmeid Tjettje leggen op 14 juni 1806 afzonderlijke verklaringen af over een inbraak, verdwenen kleding en twee voorbijgaande vrouwen.

Een passage uit de getuigenis:
Haar ondervragende of zij gisteren niet op Hardegarijp geweest had, antwoorde van Neen; waarop de getuige weder is teruggetrokken na haare woning.
Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, wonend te Hardegarijp, in haar 37 ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zij gisteren van huis was geweest om langs de huizen brood te verkopen. Bij haar vertrek had zij het huis goed afgesloten. Bij haar thuiskomst omstreeks half drie 's middags ontdekte zij dat een glazen venster aan de noordzijde van haar huis was opengebroken en dat er een ruit uit was genomen.
Vervolgens zag zij dat ook de achterdeur van het huis openstond. Zij ging door de achterdeur naar binnen. In de kamer zag zij dat de kast van Grytje Hettes, die bij haar inwoonde, openstond.
Zij ging meteen naar het achterhuis, waar haar eigen kast stond. Die was opengesprongen; de twee dekseluiteinden stonden erbij. Zij miste een blauwe vrouwenrok van boerenfries; een blauwe boetelbont schortdoek met een roodbont stukje tweeëntwintienst stofnaam; twee blauwbonte jakken van baanstuiters, gevoerd met witte stof, met een onduidelijke toevoeging over witbonte voering; zes witte Rijnmutsen met luieret, zonder letters; een witte linnen of katoenen sloop; een gele strooien zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en een lap roodbonte litzen; een roodbonte stof halsdoek; en een nieuwe zwarte velotte met rode bloemen.
Verder wist zij voorlopig niet dat er iets was gestolen. Zij kende de dader niet.
Tjettje Liuwes, dienstmeid bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, had haar verteld dat twee vrouwen in oostelijke richting waren voorbijgegaan. Eén droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en was de vrouw van de man die Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Zij hielden zich te Zwaagwesteinde op. De getuige was vandaag naar Zwaagwesteinde gegaan, had naar Jans vrouw gevraagd en haar gevonden in een heidehut, bij een vrouw die Hendrikje heette. Een korte bijzin over een andere naam of wollen lap is niet betrouwbaar leesbaar. Op haar vraag of zij gisteren te Hardegarijp was geweest, antwoordde de vrouw: "Nee." Daarop ging de getuige terug naar huis.
Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste haar handmerk te Bergum op 14 juni 1806.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Martjen Wijbes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra, waarnemend secretaris.

Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Er was een ruit uit een venster gebroken en zo het venster geopend. Ook de achterdeur stond open. De dieven waren in de kamer geweest, waar Grietjes kast openstond.
Martjen was meteen naar het achterhuis gegaan en had ook haar eigen kast opengevonden. Daaruit waren goederen weggenomen.
Na nog even gebleven te zijn ging de getuige zelf naar huis. Zij vond alles zoals Martjen het had verteld. Uit haar eigen kast miste zij een doordeweeks vrouwenkledingstukek?] en een witachtig laken, gemerkt A.A., met een bonte tussenstrook die er met zwarte zijde op genaaid was.
Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd en ook niet dat er nog meer van haar was gestolen. Daarom sloot zij na duidelijke voorlezing en ondertekende met haar naam te Bergum op 14 juni 1806.
grytje hettes.
Tjettje Liuwes, dienstmaagd bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, in haar 26 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat gisteren ongeveer een uur vóór één twee vrouwen langs het huis van haar baas waren gegaan. Eén heette Antje en was de vrouw van de man die gewoonlijk Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Zij hielden zich te Zwaagwesteinde op. Antje droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en daaronder een rode doek. De kleding was slordig.
Onder de arm droeg zij een doek met wat goederen. De getuige had horen zeggen dat Antje te Zwaagwesteinde woonde.
Verder wist zij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 14 juni 1806.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjettje Liuwes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Hardegarijp.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.





Informatien genomen bij mij Minse Wijtses Mede regter bij Drost en het Gerechte van het 5 de District in 't Departement Friesland, in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.
Verklaringen opgenomen door mij, Minse Wijtses, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in het departement Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.
Aldus gedeponeerd voor mij Commissaris in praemissis daartoe ge[noemd?], in Kennisse des [waarnemenden?] Secretaris en [Gerechts?] Clerq ten deesen, Bergum den 14 Junij 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra.
Aldus verklaard voor mij, de hiervoor aangewezen commissaris, in tegenwoordigheid van de [waarnemend?] secretaris en [gerechts?]klerk, te Bergum op 14 juni 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra.
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-23-D01, scanbladen 480, 481, 482, 483. 3 afzonderlijke verklaringen.
Martjen is in haar 37ste levensjaar, Grytje in haar 51ste en Tjettje in haar 26ste. Verschillende stofnamen, enkele letters bij de namen en een korte bijzin over een wollen lap zijn onzeker. Bolverkopen betekent brood langs de huizen verkopen. Tjettje beschrijft de vrouwen zelf; Martjen vertelt wat zij van Tjettje hoorde en hoe de aangesproken vrouw ontkende in Hardegarijp te zijn geweest. Verdenking is geen bewezen daderschap. De naam bij Tjettjes handmerk is anders gelezen dan haar naam in de aanhef; beide blijven zichtbaar.
Geel bevat de volledige historische transcriptie; de volledige hertaling staat op wit. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.