Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Hardegarijp 1778: kandijsuiker uit de winkel van Abe en Tjetske

Twee getuigenverklaringen van winkelier Abe Sipkes en zijn vrouw Tjetske Derks, opgenomen op 1 april 1778.

Op zondagmorgen 29 maart 1778 ontdekte Abe Sipkes uit Hardegarijp dat het houten venster van zijn winkel openstond. Het had met een aan de buitenkant vastgezeten. Ook was uit het glazen raam daarachter een ruit gebroken.

Abe was in zijn zeventigste levensjaar. Hij verklaarde dat het hem toescheen dat iemand door het gat in het glas met de hand de wervel had losgemaakt en vervolgens door het raam naar binnen was gekropen. Hij had niemand zien binnengaan.

Molen rond 1790.
Molen rond 1790.

Abe Sipkes

Abe keek wat er uit zijn winkel ontbrak. Hij noemde alleen een tromp met een weinig kandijsuiker. Hij gebruikte de woorden "een tromp een Weinig Suiker kandi". Een tromp is een bewaardoos of voorraadbus. Hij gaf geen gewicht van de suiker op.

Hij wist niet wie de daad had gepleegd en noemde geen verdachte. Abe legde zijn verklaring op 1 april 1778 in Bergum af. Hij ondertekende met "abe sipkes".

Huizenbouw boerderij rieten dak dekken dakspanten metselen timmeren platteland.
Huizenbouw boerderij rieten dak dekken dakspanten metselen timmeren platteland.

Tjetske Derks zag de gebroken ruit

Tjetske Derks was de vrouw van Abe Sipkes en in haar 56ste levensjaar. Ook zij ontdekte op de ochtend van 29 maart het open houten venster van hun winkel en de gebroken ruit van het glazen raam daarachter. Zij wist dat de ruit de avond ervoor nog heel was geweest.

Uit een tromp in de winkel ontbrak volgens Tjetske kandijsuiker. Zij kon niet bepalen hoeveel suiker er verdwenen was. Ook zij dacht dat iemand zijn hand door de gebroken ruit had gestoken, de wervel had losgemaakt en vervolgens door het raam naar binnen was gekropen. Zij had niet gezien wie dat was.

Tjetske kon niet zeggen dat er uit de winkel nog iets anders ontbrak. Zij wist evenmin wie de inbraak had gepleegd. Zij verklaarde dat zij er verder niets van wist.

Een timmerman aan het werk.
Een timmerman aan het werk.

Haar verklaring werd op 1 april 1778 in Bergum afgesloten. Zij ondertekende die met haar eigen naam.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Hardegarijp

Andere getuigenverklaringen

Dagelijks leven

Afbeeldingen bij het dagelijks leven

Houtbewerking rond 1750.
Houtbewerking rond 1750.
Dagelijks leven in Friesland rond 1770.
Dagelijks leven in Friesland rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.
Schaatsen rond 1770.
Schaatsen rond 1770.
Boerenerf rond 1790.
Boerenerf rond 1790.

Verantwoording bij de verklaringen

  • De herlezing geeft Abe Sipkes. Tjetskes ondertekening is onzeker gelezen als Dorks[?], naast Derks in de aanhef. De hoeveelheid kandijsuiker is niet aangevuld.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw

    Bronnen

    • Informatieboek van Tietjerksteradeel, toegang 13-38, boek 3, dossier IB3-D74; scans 242-244.
    • Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse teksten uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking C7-C16.

    Verantwoording

    Abe zegt dat er behalve een tromp met een weinig kandijsuiker niets ontbrak. Tjetske spreekt over kandijsuiker die uit een tromp werd vermist en kon de hoeveelheid niet bepalen. De uiteenlopende bewoordingen zijn niet als een exact gewicht samengevoegd.

    Het openen van het raam met de hand door de gebroken ruit is een gevolgtrekking van beide getuigen, geen gezien voorval. De naam van Tjetske wijkt in de handtekening mogelijk af: Derks/Dorks. De bewuste woorden zijn niet met zekerheid te beslissen.