Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Hardegarijp 1775: voedsel en kleding vermist bij Hendrik Jacobs

In mei 1775 verdwenen voedsel en kleding bij Hendrik Jacobs en zijn gezin. Hendrik, zijn vrouw Maaikie Johannes en zijn dochter Tjetske legden ieder een verklaring af.

Zij verdachten Janke Hendriks, maar geen van de drie had de diefstal gezien. Tjetske werkte inmiddels als dienstmeid in Giekerk.

Bakkerij rond 1770.
Bakkerij rond 1770.

Hendrik Jacobs mist voedsel en zwarte kousen

Hendrik Jacobs is arbeider en in zijn 62e levensjaar. Hij verschijnt vrijwillig en wordt onder ede verhoord. Op vrijdag 12 mei 1775 waren uit zijn huis drie levensmiddelen verdwenen:

  • een stuk spek;
  • een klomp roggebrood;
  • een stuk boter.

Hij had niet gezien wie ze wegnam. Uit de omstandigheden meende hij met voldoende zekerheid dat zijn voordochter Janke Hendriks dit had gedaan. Een voordochter was een dochter uit een eerdere relatie.

Op de ochtend van 16 mei merkte hij dat een paar zwarte kousen van hem ontbrak. Volgens zijn vrouw Maaike Johannes en zijn dochter Tjetske Hendriks waren ook spullen van hen verdwenen:

  • van Maaike een en een paar kousen;
  • van Tjetske een rok en een schorteldoek.

Zij twijfelden er volgens hem niet aan dat Janke die goederen had gestolen. Hij wist niet waar zij nu verbleef. Eerdere ontvreemdingen door haar bevestigden volgens hen hun vermoeden.

Hendrik wist verder niets. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en zette hij zijn eigen merk.

Kaasbereiding rond 1770.
Kaasbereiding rond 1770.

Maaikie Johannes beschrijft de schorten en de rok

Maaikie Johannes, de vrouw van Hendrik Jacobs, verschijnt vrijwillig en wordt onder ede verhoord. Zij is naar haar beste weten in haar 31e levensjaar. Op 12 mei verdwenen uit haar huis een stuk spek, een klomp roggebrood en een stuk van een rol boter.

In de nacht van 15 op 16 mei verdwenen de volgende kledingstukken:

  • een paar zwarte kousen van haar man;
  • een zwart linnen schort en een paar zwarte kousen van haarzelf;
  • een wit linnen schort van haar mans voordochter Tjetske;
  • een soortgelijk schort van een slechtere kwaliteit;
  • een grijze rok met een rode band in de voorband.

Maaikie had niet gezien wie de goederen stal. Zij achtte het vrijwel zeker dat de andere voordochter van haar man, Janke Hendriks, ze had genomen. Die zou eerder ook af en toe iets van haar hebben ontvreemd. Janke was sinds 16 mei weggebleven. Maaikie wist niet waar zij nu was.

Op de plaats waar Maaikies kleding had gelegen, lag volgens haar kleding van Janke.

Zij wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen merk.

Tjetske Hendriks komt thuis uit haar dienst

Tjetske Hendriks woont nu als dienstmeid bij Johannes Sickes, een boer te Giekerk. Zij is in haar 22e levensjaar en verschijnt vrijwillig om onder ede te worden verhoord. De afgelopen zaterdag was zij uit haar vorige dienst thuisgekomen bij haar vader Hendrik Jacobs.

Op dinsdag 16 mei merkte zij dat in de voorgaande nacht kleding van haar was gestolen:

  • een wit linnen schort;
  • een soortgelijk schort van een wat slechtere kwaliteit;
  • een grijze rok of schort met een rode band in de voorband.

Haar vader zei dat ook zijn zwarte kousen waren gestolen. Van haar stiefmoeder Maaike Johannes ontbraken een zwart linnen schort en een paar zwarte kousen.

Tjetske had niet gezien wie de diefstal pleegde. Zij geloofde dat haar zuster Janke Hendriks de dader was. Zij wist niet waar Janke zich nu ophield. Tjetske kon verder niets zeggen. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen .

Tjetske was uit haar vorige dienst bij Atie Dockles te Marsum naar huis gekomen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Hardegarijp

Over Hardegarijp

Verhalen uit plaatsen dichtbij

Dagelijks leven

Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Zuivelbereiding rond 1770.
Zuivelbereiding rond 1770.
Wonen 1750 oudere vrouw naaiwerk stadswoning kamer naaien.
Wonen 1750 oudere vrouw naaiwerk stadswoning kamer naaien.
Turfwinning rond 1770.
Turfwinning rond 1770.

Verantwoording bij de verklaringen

  • Deze kledingwaarneming is in de bronbewerking onzeker gelezen. De aanvullende controle bevestigt de naam Janke Hendriks en de verhoordatum 18 mei 1775; voedselvermissing 12 mei en kledingvermissing 15/16 mei zijn onderscheiden.
  • De naam en plaats van de vorige werkgever zijn onzeker. De drie verklaringen zijn ieder op 18 mei 1775 afgelegd; eerdere bronbewerkingen lezen het slot minder zeker.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Verantwoording

Informatieboek 3, C7, IB3-D52, verklaringen IB3-V129-V131, bladen 155-157. Alle drie verklaringen zijn afzonderlijk verwerkt.

De woonplaats is voorlopig gelezen als 'hadegaryp', waarschijnlijk Hardegarijp. De toewijzing aan deze plaats blijft voorlopig. De naam Janke Hendriks en de verhoordatum 18 mei 1775 zijn in de scans bevestigd. De lezing Tjetske en de stofbenaming saai zijn niet overal zeker.

De vorige dienstplaats is voorlopig gelezen als Marsum; de werkgeversnaam daar is onzeker. Deze niet bevestigde lezing en de onleesbare of onzekere passage over achtergelaten kleding zijn niet als vaststaand detail gepubliceerd.

Het gezin beschuldigt Janke; dit is geen bewezen daderschap. Een eigen verhoor van haar of eindvonnis staat niet in deze set. De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.

V129-V131: vrijwillig verschijnen, verhoor, voorlezing en eigen merken zijn per getuige behouden. De verklaringen zijn opgenomen door Habbe Baard van Sminia, van Tietjerksteradeel, op verzoek van Ruit. Het gezamenlijke ambtelijke slot noemt de grietman en de secretaris te Bergum in mei 1775. Het ambtelijke slot noemt 18 mei 1775; de twee ambtelijke ondertekeningen als Hb. B. Sminia en H. B. Sminia, beide onzeker.