Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Hardegarijp 1798 - Zilver en goud vermist na een brand

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1798, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Na een brand bij het gezin van Gjalt Reitsma in Hardegarijp waren goederen uit het binnenhuis gered en opgeborgen. Later bleek een groot aantal kostbaarheden te ontbreken. Op 13 september 1798 legden Gjalt, zijn echtgenote Jeltje Ypes Faber en Dieuke Ritsma hierover afzonderlijk een verklaring af.

Brand rond 1770.
Brand rond 1770.

Verklaring van Gjalt Reitsma, 13 september 1798

Gjalt Reitsma was boer te Hardegarijp, in zijn 56ste levensjaar. Na oproeping, verhoor en beëdiging verklaarde hij dat de volgende voorwerpen, die bij de brand uit het binnenhuis waren gered, nu vermist werden:

  • Een zilveren beugel met een wit knijpbeugeltje en het merk T:J:R:, met daarin een halve rijder, drie hele ducatons, twee halve ducatons en enkele munten van drie gulden.
  • Een zilveren bras met een zilveren haak, vier kettingen en een zilveren schaar.
  • Een rood fluwelen beursje met een zilveren onderkant.
  • Een zilveren naaldenkoker.
  • Een zilveren Eau de la Reine-doosje.
  • Een tweede zilveren brasje met een haak, twee kettingen en een schaar.
  • Een rood beursje van een stof die in de akte als "Tabaceelen" is weergegeven, met een zilveren onderkant.
  • Een los vierkant snuifdoosje.
  • Een gouden kroontje met steentjes.
  • Twee strengen rode koralen.
  • Een spaarpotje met vijf munten van drie gulden, één carolusgulden en twee dubbeltjes.

Gjalt zei niet wie deze zaken had meegenomen.

Na duidelijke voorlezing ondertekende Gjalt met "Gjalt Reitsma". De akte werd op 13 september 1798 te Bergum opgemaakt.

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Verklaring van Jeltje Ypes Faber, 13 september 1798

Jeltje Ypes Faber was de echtgenote van Gjalt Reitsma en volgens de akte in haar 50ste levensjaar. Ze werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Zij verklaarde dat de volgende goederen, die na de brand waren opgeborgen, vermist werden:

  • Een zilveren beugel met een wit knijpbeugeltje en het merk T:J:R:, met daarin een halve rijder, drie hele ducatons, twee halve ducatons en enkele munten van drie gulden.
  • Een zilveren bras met een zilveren haak, vier kettingen en een zilveren schaar.
  • Een rood fluwelen beursje met een zilveren onderkant.
  • Een zilveren naaldenkoker.
  • Een zilveren Eau de la Reine-doosje.
  • Een tweede zilveren brasje met een haak, twee kettingen en een schaar.
  • Nog een rood fluwelen beursje met een zilveren onderkant.
  • Een los vierkant snuifdoosje.
  • Een gouden kroontje met steentjes.
  • Twee strengen rode koralen.
  • Een spaarpotje met vijf munten van drie gulden, één carolusgulden en twee dubbeltjes.

Na voorlezing ondertekende zij te Bergum met de naam "Jeltje Ritsma".

Verklaring van Dieuke Ritsma, 13 september 1798

Dieuke Ritsma, weduwe Sluyterman, woonde te Hardegarijp en was in haar 28ste levensjaar. Ze werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Zij vertelde dat goederen die bij de brand uit het huis van haar ouders waren gered en opgeborgen, later werden vermist. Haar lijst luidde:

  • Een zilveren beugel met een wit knijpbeugeltje en het merk T:J:R:, met daarin een halve rijder, drie hele ducatons, twee halve ducatons en enkele munten van drie gulden.
  • Een zilveren bras met een zilveren haak, vier kettingen en een zilveren schaar.
  • Een rood fluwelen beursje met een zilveren onderkant.
  • Een zilveren naaldenkoker.
  • Een zilveren Eau de la Reine-doosje.
  • Een tweede zilveren brasje met een haak, twee kettingen en een schaar.
  • Nog een rood fluwelen beursje met een zilveren onderkant.
  • Een los vierkant snuifdoosje.
  • Een gouden kroontje met steentjes.
  • Twee strengen rode koralen.
  • Een spaarpotje met vijf munten van drie gulden, één carolusgulden en twee dubbeltjes.

Na voorlezing ondertekende zij als "D. Reitsma, weduwe Sluyterman". De verklaringen zijn opgenomen voor raadslid J. Lodema en een secretaris.

Alle drie de getuigen noemen een zilveren beugel met munten, twee brassen met kettingen, twee beursjes, een naaldenkoker, een doosje, een snuifdoosje, een gouden kroontje, koralen en een spaarpotje. In Gjalt zijn verklaring wijkt de stofnaam van het tweede beursje af van de twee andere lijsten. Een andere aangifte uit de omgeving gaat over gestolen gespen en kleding in Hardegarijp. Ook is er meer over Hardegarijp in de 18de eeuw.

Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Hardegarijp. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Hardegarijp en omgeving

Hardegarijp en nabije plaatsen

Dagelijks leven en tijd

Afbeeldingen

Een boerderij rond 1770.
Een boerderij rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.
Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een kerkinterieur rond 1797.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw

    Bronnen

    Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-4, IB5-EA-4-D04, drie verklaringen V09 (Gjalt Reitsma), V10 (Jeltje Ypes Faber), V11 (Dieuke Ritsma), bronbladen 61-65, opgenomen te Bergum op 13 september 1798 voor J. Lodema. Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse hertalingen in de aangeleverde bronbewerking.

    Verantwoording

    De branddatum ontbreekt. De vermissing werd na redding en bewaring van de goederen ontdekt; er is niet vastgesteld wie de goederen wegnam of wanneer.

    De letters op de zilveren beugel lezen vermoedelijk T:J:R: en zijn niet zeker. "Eau de la Reine" en "bras" zijn termen uit de bestaande hertalingen; de precieze voorwerpen kunnen op basis van de scans niet eenduidig worden vastgesteld.

    Gjalt noemt het tweede beursje "Tabaceelen" (onzekere materiaalnaam); Jeltje en Dieuke zeggen rood fluweel. Het zijn afzonderlijke getuigenlijsten en die afwijking blijft zichtbaar.

    Dieuke noemt het huis van haar ouders; de relatie tot Gjalt en Jeltje is niet verder uitgewerkt dan haar eigen verklaring. Jeltje tekent "Jeltje Ritsma"; Dieuke "D. Reitsma, weduwe Sluyterman". Een tweede handtekening is onleesbaar.

    De afgebeelde historische voorstellingen tonen niet de betrokken personen of hun woningen. Geen uitspraak uit dit dossier aangetroffen.

    Verantwoording

    • Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.