Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1778: gebroken schuurvensters, en een scheepszeil

Twee afzonderlijke aangiften van Jan Hendriks en Christiaan, op 13 februari 1778 bij het gerecht opgenomen.

Op 13 februari 1778 legden twee inwoners van de omgeving van Oostermeer afzonderlijk een verklaring af in Bergum. Jan Hendriks woonde in Ustrum en Christiaan op Schuilenburg. Beiden hadden een opengebroken houten schuurvenster gevonden.

Het waren twee afzonderlijke voorvallen. Jan wist niet wie er in zijn schuren was geweest. Christiaan kon evenmin een dader aanwijzen.

Houtwerf aan het water, 18de eeuw.
Houtwerf aan het water, 18de eeuw.

Jan Hendriks vond schade aan twee huizen

Jan Hendriks was in Ustrum en in zijn 45ste levensjaar. De ochtend vóór zijn verhoor ontdekte hij dat uit het venster van zijn twee ruiten waren gebroken. Het lood rondom het glas was omgebogen. Het houten venster stond open, terwijl het de vorige avond goed gesloten was geweest.

In het venster zaten ijzeren onderdelen die volgens Jan verhinderden dat iemand kon binnenkomen, ook wanneer het houten venster openstond. Hij had niet vastgesteld dat er uit dit huis iets was meegenomen.

Jan had nog een tweede huis in gebruik, naast het huis waarin hij woonde. Toen hij daar op de ochtend van zijn verhoor kwam, vond hij ook het houten venster van het dorshuis opengebroken. Volgens Jan leek dat met geweld en met een werktuig te zijn gebeurd: de ijzeren waarmee het venster vastzat, was in stukken gebroken.

Scheepvaart rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.

Rogge op de

Op de dorsvloer zag Jan sporen in de daar liggende rogge. Daaraan kon hij merken dat er iemand had gelopen. Hij wist niet zeker of er rogge was verdwenen. Als dat wel zo was, ging het volgens hem om heel weinig.

Zijn knecht miste daar een paar moffen, die hij had opgehangen. Jan wist niet dat hem of zijn knecht nog iets anders was ontvreemd. Hij wist niet wie de vensters had opengebroken.

Christiaan op Schuilenburg

Christiaan woonde op Schuilenburg onder Oostermeer en was in zijn 60ste levensjaar. Ook hij had de ochtend tevoren ontdekt dat een houten venster in de zijmuur van zijn schuur was opengebroken. De vorige avond was het goed gesloten geweest.

Uit het huis miste Christiaan een wit zeil van een . Hij wist niet wie het venster had opengebroken of het zeil had weggenomen.

Houtbewerking rond 1770.
Houtbewerking rond 1770.

Na voorlezing werden de verklaringen van Jan Hendriks en Christiaan op 13 februari 1778 in Bergum afgesloten en ondertekend.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oostermeer

Plaatsen en verhalen

Dagelijks leven

Afbeeldingen bij het dagelijks leven

Werk aan een houten schip.
Werk aan een houten schip.
Een timmerman aan het werk.
Een timmerman aan het werk.
Timmerlieden aan het werk rond 1750.
Timmerlieden aan het werk rond 1750.
Schaatsen rond 1770.
Schaatsen rond 1770.
Scheepsbouw rond 1750.
Scheepsbouw rond 1750.

Verantwoording bij de verklaringen

  • De precieze aard van de ijzeren vensteronderdelen, de beschrijving van de rogge en het ophangpunt Hanten[?] van de moffen zijn deels onleesbaar. Jan Hendriks’ leeftijd vraagt volgens de aanvullende controle nog herlezing.
  • Christiaans naam is onzeker gelezen als Kocks in de aanhef en Krops in de ondertekening. Het zestigste levensjaar is niet op gezag van een externe index door achtenzestig vervangen. De nadere zeilomschrijving en zijn slotreactie zijn deels onleesbaar.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Bronnen

    • Informatieboek Tietjerksteradeel, toegang 13-38, boek 3, IB3-D72 en IB3-D73 (C11).
    • Bijbehorende volledige diplomatische transcripties en moderne teksten uit de cumulatieve bronbewerking C7-C16.

    Verantwoording

    Informatieboek Tietjerksteradeel, boek 3, IB3-D72 en IB3-D73 (C11), scans 239-242. De verklaringen zijn vergeleken met de volledige transcripties en moderne teksten van de aangeleverde C7-C16-reeks.

    Jan Hendriks: het woord dorshuis, de ijzeren onderdelen in het eerste venster en de plaats waar de moffen hingen, zijn in de transcriptie deels onzeker. Het verlies aan rogge is niet vastgesteld.

    Christiaans achternaam staat niet eenduidig in de verhoorkop en de ondertekening. Het witte zeil heeft een onleesbare nadere bepaling; deze is niet aangevuld.

    De twee aangiften zijn op dezelfde dag vastgelegd, maar er is geen bewijs dat zij dezelfde dader of gebeurtenis betreffen.