Oostermeer 1781: de verdwenen schoengespen bij de koffie

Een aangifte en getuigenverklaringen, afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1781.

Op 7 september 1781 kwam een vrouw genaamd Hylkjen Oebles bij Gertje Jans in Oostermeer. Gertje was getrouwd met Willem Annes en was in haar vijftigste levensjaar. De bezoekster zei dat zij uit Kollum kwam en met het Oostermeerse schip naar Leeuwarden wilde varen.

Hylkjen vroeg om koffie, maar Gertje antwoordde dat zij geen tijd had en naar buiten moest om te melken. Hylkjen ging met haar mee. Voordat zij naar het melken gingen, had Gertje de deuren van haar huis goed gesloten. Bij thuiskomst vond zij de deuren nog gesloten. Daarna dronken zij samen koffie.

Gertje Jans mist de gespen

Gertje ging even naar achteren om het koffieketeltje uit te spoelen. Zij vertelde later dat Hylkjen daardoor alleen in de kamer achterbleef. Kort daarop kwam Hylkjen haastig bij haar en zei:

het Schip is al Weg

Gertje antwoordde:

neen het is nog Zoo Laat niet

Daarna viel haar oog op de schoenen van haar dochter. Aan die schoenen hadden volgens haar een paar gespen gezeten. De gespen waren weg.

Gertje vroeg Hylkjen eerst of zij de gespen had genomen toen Gertje niet in de kamer was. Hylkjen ontkende dat. Gertje vertrouwde haar niet en zei: "koom gaan Met Mij Naar Mijn Dogter". Bij de dochter aangekomen bleef Hylkjen op de stoep staan. De dochter vertelde dat zij de gespen een dag eerder aan haar schoenen had laten zitten.

Gertje keerde met Hylkjen terug en wilde haar niet laten vertrekken voordat de gespen terug waren. Hylkjen trok aan haar schootsdoek. Op de baan waren veel mannen. Volgens Gertje zei Hylkjen: "gaan Met Mij ik Zal ze Weder bekomen". Ze gingen naar het huis van de weduwe van Roel Sjoerds. Daar haalde Hylkjen de gespen onder de spanten van de stoep tevoorschijn en gaf ze aan Gertje.

Karel Brendel volgt de vrouwen

Karel Brendel, opzichter bij de molen in Oostermeer en in zijn 39ste levensjaar, zag de twee vrouwen langs zijn huis gaan. Gertje vertelde hem: "ik ben Gespen Quit geworden". Zij wilde eerst proberen de gespen terug te vinden. Karel liep met hen mee tot aan de stoep van de weduwe van Roel Sjoerds.

Zijn volledige naam leest Karel MacsMiliaan Brendel. Hij tekende op 8 september als K. M. Brendel.

Karel zag de andere vrouw iets onder de spanten van die stoep vandaan halen en het aan Gertje geven. Gertje liet Karel de gespen zien. Hij verklaarde dat zij daarbij vrolijk sprak:

Siedaar Nu heb ik Mijn Gespen Weder

Gertje zei ook dat Hylkjen wat haar betreft mocht gaan waar zij wilde.

Ook Gerryt en Sjoerd zien de teruggave

Gerryt Jan Cobus was linnenweversknecht in Oostermeer en in zijn 21ste levensjaar. Hij zag de twee vrouwen in het huis van de weduwe. De vrouw die hij niet bij naam kende, tastte onder de spanten van de stoep, haalde iets tevoorschijn en overhandigde dat aan Gertje. Hij hoorde haar zeggen: "Daar heb ik de Gespen Weder". Zij toonde de gespen aan de aanwezigen.

Sjoerd Roels, 36 jaar oud en schuitvoerder in Oostermeer, bevond zich eveneens in het huis. Het was de woning van zijn moeder. Ook hij kende de andere vrouw niet bij naam. Hij zag haar onder de spanten tasten en iets overgeven aan de vrouw van Willem Annes. Sjoerd hoorde haar zeggen: "Daar heb ik Mijn Gespen Weder". Daarna zag hij de gespen zelf.

Gerryt zette op 8 september zijn kruismerk; Sjoerd tekende diezelfde dag zelf.

Hylkjen Oebles ontkent de diefstal

Hylkjen was ongeveer 48 jaar oud en had volgens haar verklaring laatst in Kollum verbleven. Zij vertelde dat zij omstreeks vier à vijf uur in Oostermeer was gekomen. Hylkjen zei dat zij met de vrouw had gemolken en daarna koffie had gedronken, naar eigen zeggen meer dan eens.

Zij verklaarde nadrukkelijk dat zij niet alleen in de kamer was geweest. Toen de vrouw het keteltje wilde uitspoelen, zou zij met haar naar achteren zijn gegaan, naar het privaat.

Over het schip naar Leeuwarden zei Hylkjen dat haar was verteld dat het om acht uur vertrok. Zij ontkende de beschuldiging dat zij de schoengespen had gestolen. In haar verklaring staat vervolgens dat zij de gespen later onder de spanten van de stoep bij de weduwe van Roel Sjoerds zou hebben weggehaald en aan Gertje zou hebben teruggegeven. Zij tekende met een kruismerk. De volgende dag, 9 september 1781, werd zij volgens de kanttekening doorgestuurd.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.