Scheepswerf 1750.
Oostermeer 1775: het overleden kind van Ettje Lammerts
Op 12 oktober 1775 troffen bezoekers op het Witveen onder Oostermeer Ettje Lammerts aan met een pasgeboren kind dat al dood was. Een vroedvrouw uit Rottevalle kwam Ettje helpen.
Twee dagen later werden de bewoners, bezoekers, vroedvrouw en ondervraagd. Zij wisten niet hoe het kind was overleden.
Janke Wouters treft Ettje met een kind op schoot
Janke Wouters is weduwe van Tjeerd Dallings en woont onder Oostermeer. Zij is ongeveer zestig jaar oud of iets ouder en wordt onder ede verhoord. Op donderdag de 12e kwam zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag thuis. Daar trof zij de ongehuwde Ettje Lammerts aan, die bij haar in huis woonde.
Ettje had een pasgeboren kind op haar schoot. Janke kwam te weten dat Ettje het kind had gebaard en dat het al dood was. Men liet een vroedvrouw uit Rottevalle halen. Bij haar aankomst verloste die Ettje van de nageboorte, de placenta die na de geboorte nog moet worden uitgestoten. Janke beschreef ook een blauwe verkleuring bij het '', de anus.
Janke had ook een blauwe plek aan de linkerzijde van het kind beschreven.
Janke wist niet hoe Ettje met het kind was omgegaan en ook niet hoe het om het leven was gekomen. Zij was op dat moment niet thuis geweest. Zij had niet gedacht dat de geboorte al zo dichtbij was.
Na voorlezing bleef Janke bij haar verklaring. Zij zette haar eigen kruismerk. Oostermeer, 14 oktober 1775.
Iltje Freerks komt tussen vier en vijf uur
Iltje Freerks, de vrouw van Harmen Jans, woont op het Witveen onder Oostermeer. Naar haar beste herinnering is zij in haar 51e levensjaar. Zij wordt verhoord.
Op de 12e van de maand werd zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag gevraagd naar het huis van Janke Wouters, weduwe van Tjeerd Tjallings, op het Witveen te komen. Ettje Lammerts woonde daar in huis en had een kind gebaard. Het kind was dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam. De huid liet los.
Iltje beschreef de nek als slap.
Iltje was niet bij de bevalling aanwezig geweest en wist niet hoe het kind was overleden. Vervolgens werd de vroedvrouw uit Rottevalle gehaald. Die verloste Ettje van de nageboorte. Ettje was in bed gelegd. Ettje was door de armenvoogden van Oostermeer bij de weduwe ondergebracht. Armenvoogden regelden de plaatselijke armenzorg.
Iltje wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en tekende zij met haar eigen kruismerk. Oostermeer, 14 oktober 1775.
Antje Roels komt tussen vijf en zes uur
Antje Roels, de vrouw van Tibble Haijes, woont op het Witveen onder Oostermeer en is in haar 47e levensjaar. Zij wordt verhoord.
Afgelopen donderdagavond werd zij tussen ongeveer vijf en zes uur gevraagd naar het huis van de weduwe Janke Wouters te komen. Daar trof zij aan dat Ettje Lammerts een kind had gebaard. Ettje was ongetrouwd en woonde bij Janke in huis. Bij Antjes aankomst was het kind dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam.
Antje wist niet hoe het kind was overleden en wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring. Zij zette haar eigen kruismerk. Oostermeer, 14 oktober 1775.
Leentje Klaas verlost Ettje van de nageboorte
Leentje Klaas is vroedvrouw en woont met haar man Johannes Hottes in Rottevalle onder Harkema Opeinde. Zij is in haar 37e levensjaar en wordt verhoord.
Afgelopen donderdagavond was zij gevraagd naar het huis van de weduwe van Tjeerd Tjallings onder Oostermeer te komen. Ettje Lammerts woonde bij die weduwe. Zij was ongetrouwd en had een kind gebaard. Bij Leentjes aankomst was het kind al dood.
Nadat zij Ettje van de nageboorte had verlost, bekeek en onderzocht zij het kind. Het had verschillende blaren aan het lichaam. Het bloedde een beetje. Leentje wist niet hoe het kind was overleden.
Leentje beschreef weinig bloed uit het neusje. Zij opperde daarnaast een mogelijke oorzaak in verband met een val die Ettje zou hebben gehad.
Leentje wist verder niets over de zaak.
Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring. Zij ondertekende die eigenhandig als 'Leentie Klaases'. Oostermeer, 14 oktober 1775.
De chirurgijn vindt uiterlijk geen dodelijke wond
De meester-chirurgijn van Oostermeer is in zijn 41e levensjaar en wordt verhoord. Een chirurgijn behandelde onder meer wonden en verrichtte lichamelijk onderzoek.
Hij had op verzoek een dood kind onderzocht. Volgens zeggen was het gebaard door de ongehuwde Ettje Lammerts uit Oostermeer. Het lichaam had verschillende blaren. De meeste daarvan waren opengebroken.
Uiterlijk vond hij geen dodelijke wond aan het kind. Hij wist ook niet hoe het was overleden en wist verder niets. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring. Hij ondertekende die als 'H. van de Meer'. Oostermeer, 14 oktober 1775.
Ettje Lammerts in Oostermeer
Mogelijk dezelfde vrouw: De ongehuwde Ettje uit de verklaring van 1772 is ongeveer dertig jaar en woont in Oostermeer. In 1775 wordt Ettje Lammerts op het Witveen onder Oostermeer genoemd bij een overleden pasgeboren kind. De zeldzamere naam en streek maken een verband mogelijk; zonder aanvullende familiegegevens blijft het onzeker.
Oostermeer 1772: onbekende mannen verkopen koper | Geschiedenis
Andere zaken op dezelfde locatie
Oostermeer 1772: dodelijk schietongeval met Wolter Reiners | Geschiedenis | Toenentoen.nl
Oostermeer 1772: aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens | Geschiedenis | Toenentoen.nl
Bergum 1771: Jan Hoijtes, een schort en twee hemden | Toenentoen.nl
Oostermeer 1769 - Sjoukjen Harmens op het Witveen | Toenentoen.nl
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Over Oostermeer
Plaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Verhalen uit plaatsen dichtbij
Dagelijks leven
Verantwoording bij de verklaringen
- De precieze anatomische plaats en de woorden over wel of geen open plek zijn onzeker; geen letsel of doodsoorzaak is uit deze passage vastgesteld.
- De lezing over de nek en het betasten van de huid is onzeker; zij was niet bij de bevalling.
- De passage leest Swaer[?] en is onzeker over de val en voor- of achterzijde van het lichaam. Het betreft alleen de voorzichtige mogelijkheid die de vroedvrouw noemde, geen vastgestelde doodsoorzaak. Van Ettjes eigen verhoor staat in deze bronreeks alleen de aanhef, niet de antwoorden.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Verantwoording
Informatieboek 3, IB3-D57, verklaringen IB3-V137-V141. C7 bevat blad 166-167, C8 het vervolg op 168-172. De vijf verklaringen zijn afzonderlijk verwerkt. De dossiercontext in C8 plaatst het voorval op 12 oktober 1775; de verklaringen zijn van 14 oktober.
De weduwe heet Janke Wouters; de naam van haar overleden man luidt in de onzekere lezingen Dallings of Tjallings. De onzekerheid in zijn naam is behouden. De voornaam van de chirurgijn is onzeker; hij tekent als H. van de Meer.
De moeilijke plaatsaanduiding bij een huidverkleuring, een slap genoemde nek, de aanraking, de precieze plaats van het bloed en een mogelijke val zijn niet tot een medische verklaring aangevuld. De leesbare waarnemingen van verkleuring, blaren, loslatende huid en een beetje bloed zijn behouden. Onleesbare of onzekere zinsdelen zijn overgeslagen. Geen getuige stelt hier een doodsoorzaak vast.
Van Ettje zelf is alleen de titel en persoonskop van een verhoor bewaard in deze levering, IB3-V142 op blad 172. Haar vervolg op blad 173 ontbreekt. Zij spreekt daarom niet als getuige in dit artikel. Een aanklacht of eindvonnis is niet opgenomen. De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.
V137-V141: de verklaringen zijn op verzoek van fiscaal Ruit voor de mederechters van Tietjerksteradeel opgenomen. Het gezamenlijke slot bij de chirurgijn noemt de mederechters en de secretaris, te Oostermeer op 14 oktober 1775. De ondertekeningen zijn voorlopig gelezen als Ob. Tjepkema, Rinoldes en een gedeeltelijk onleesbare Sminia. Bij V138-V141 is de beginformule deels onleesbaar en bevat de transcriptie het woord gedoopt. Er is daarom alleen het zekere verhoor vermeld; een beëdiging is niet ingevuld.
Aanvullende controle: Iltje situeert het huis op het Witveen en noemt dat Ettje in bed was gelegd. Antje noemt Janke Wouters als weduwe; de gedeeltelijk onleesbare naam van haar overleden man is niet aangevuld. De chirurgijn onderzocht het kind op verzoek, maar de opdrachtgever is onleesbaar. Jankes onduidelijke lichaamsbeschrijving, Iltjes onzekere nek-/aanrakingswoorden en Leentjes onduidelijke passage over een mogelijke val blijven buiten de verhalende tekst. Ze leveren geen betrouwbare doodsoorzaak op. Bij Janke ontbreekt in het getranscribeerde slot van Meer Van dien Wetende het woord niet; dit is niet stilzwijgend toegevoegd.