Hooioogst 1750.
Oostermeer 1772: aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens. 29 februari 1772.
Foppe Jans houdt een man met aardappelen aan
Foppe Jans, een landbouwer uit Oostermeer in zijn veertigste levensjaar, kwam bij zijn huis een man tegen die een zak met aardappelen droeg. Hij zette hem achterna en greep hem vast. De man zei dat hij aardappelen bij Foppes huis had geraapt. Foppe wilde terug om de plek te bekijken, maar de man weigerde en verzette zich.
Foppe was van de Oostermeerder Wal naar huis gelopen. De man leek eerst naar de Wal te gaan, maar keerde naar het Witveen bij het land van Rones Reitsjes. Foppe vreesde dat de man ook in zijn huis was geweest. Hij had een arme jongen onderdak gegeven die soms de deuren had opengedaan.
Met hulp van buurman Rones Reitsjes bracht Foppe de man in diens huis. Daar zei de man dat hij aardappelen uit Foppes kuil had gehaald, uit nood en wegens slechte dagen. Joppes vrouw zag dat de aardappelkuil sterk was opengemaakt. Hoeveel aardappelen er ontbraken, kon Joppe niet zeggen.
De man zei daar dat hij Minne heette, een vrouw en twee kinderen had en aan het Wildpad woonde. Foppe had gehoord dat hij enkele dagen met vrouw en kinderen bij Jelk Jans verbleef.
Rones Reitsjes hoort de ontkenning
Rones Reitsjes zag dat Foppe een man bij zich had. Op Foppes vraag ontkende de man dat hij in het huis was geweest. Hij zei dat hij aardappelen had gekregen en een vrouw en twee kinderen had. De bijjager van Oostermeer werd gehaald en hield hem in bewaring totdat de gerechtsdienaars hem ophaalden.
Rones was naar zijn beste weten ongeveer veertig jaar. Foppe had op zijn ramen geklopt. Rones had eveneens gehoord dat de man met vrouw en kinderen enige dagen bij Jelk Jans was gebleven.
Johannes en Jan Egberts bekijken het huis en de kuil
Johannes Egberts, in zijn vijfentwintigste levensjaar, woonde bij zijn stiefvader Rones Reitsjes. Nadat Foppe op de ramen had geklopt en de onbekende man binnengebracht was, ging Johannes met zijn broer Jan naar Foppes huis. Joppe vreesde dat daar nog iemand binnen was. Zij vonden alles in orde. Naast het huis zagen zij wel een gat in de aardappelhoop.
Jan Egberts, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, hoorde Foppe roepen:
ik had hier een Bandiet
In modern Nederlands: Ik heb hier een bandiet.
De broers vonden aardappelen in de zak van de man. Later hoorden zij hem bekennen dat hij ze uit Foppes hoop had genomen. Zij konden niet zeggen hoeveel er uit de hoop ontbrak.
Johannes vermeldde ook de bewaring door de bijjager tot de komst van de gerechtsdienaars. Volgens hem had de man enkele dagen met zijn vrouw bij Jelk Jans verbleven en zei hij zelf aan het Wildpad te wonen. Jan vertelde afzonderlijk dat de aardappelhoop open lag en er een hoeveelheid uit leek te zijn gehaald. Ook hij noemde de bewaring door de bijjager.
Minne Harmens vertelt waarom hij in Oostermeer was
De aangehouden man heette Minne Harmens. Hij zei in Smallenger Opeinde geboren te zijn, getrouwd te zijn en drie kinderen te hebben. In het najaar van 1771 was hij aan het Wildpad gaan wonen.
Minne was volgens de bron in zijn vierendertigste levensjaar. De voorafgaande zomer had hij gewerkt in Weste Scharnjer, ongeveer twee uur achter Groningen.
Op 17 februari 1772 was hij met zijn zusterszoons en kinderen vertrokken om elders werk te zoeken. Het slechte weer maakte de reis bezwaarlijk. Daarom waren zij in Oostermeer bij Jelk Jans gebleven.
Hij wilde naar de Gaerdijk reizen om daar in het leger te werken.
Minne vertelde dat hij laat op de avond, omstreeks elf of twaalf uur, de aardappelhoop naast Foppes huis had geopend en er aardappelen uit had genomen. Hij was op de loop gegaan, maar Foppe had hem achtervolgd en gevangen. Tegen zijn wil was hij meegenomen naar Rones' huis. Daar hield de bijjager hem in bewaring tot de gerechtsdienaars kwamen. Minne ondertekende zijn verklaring op 29 februari 1772 in Bergum.
Foppe Jans en Rones Reitsjes in Oostermeer
Foppe waarschijnlijk dezelfde; Rones met leeftijdsverschil: Foppe is in beide verklaringen uit 1771 en 1772 huisman of landbouwer in Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar. Ook Rones keert terug, maar zijn leeftijd is eerst 45 en later ongeveer 40; dat verschil blijft staan. De vermissingen van 1771 bewijzen niet dat de in 1772 aangehouden Minne Harmens daarvoor verantwoordelijk was.
Oostermeer 1771-1772: vermiste schapen en een lam | Geschiedenis
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Dagelijks leven
Afbeeldingen bij het dagelijks leven
Moeilijke woorden
- bijjager
- Een plaatselijke functionaris die hielp bij ordehandhaving en het bewaken van gevangenen.
Meer verhalen
Omliggende dorpen in de 18de eeuw
Verantwoording bij de verklaringen
- De naam Foppe volgt de aangeleverde herlezing. De tijdsaanduiding verschilt: zijn eigen verklaring noemt gisteren tussen elf en twaalf uur bij de middag, terwijl andere getuigen en Minne de nacht noemen. Dit verschil is niet tot één tijdstip gelijkgetrokken. De plaatsnaam na Wildpad is onzeker gelezen als Optruijsel/Opstrijfsel.
- Johannes heeft een onzekere eigen slotdatum 26[?] februari. Jan en de overige slotformules hebben 29 februari. De roep om hulp die Johannes hoorde is slechts gedeeltelijk leesbaar; Jans eigen bandiet-uitspraak is ongewijzigd behouden.
- De oude bronbewerking leest Gaerdijk en leger; de plaats en aard van het werk zijn niet nader ingevuld. Minne noemt zelf drie kinderen, terwijl andere getuigen zijn uitspraak over twee kinderen weergeven. Beide aantallen blijven per verklaring staan.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Verantwoording
Gebaseerd op de aangeleverde transcripties en hertalingen van Informatieboek 3, C1 tot en met C6.
Alleen goed leesbare en begrijpelijke passages zijn opgenomen. Onleesbare onderdelen zijn niet aangevuld.
Bronbladen: 70, 71, 72, 73, 74, 75.
De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.