Oproer 1797.
Oostermeer 1772: huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen. 31 januari 1772.
Rienk Warners ontdekt twee lege kisten
Rienk Warners, een landbouwer op het Witveen onder Oostermeer, was in zijn tweeënzestigste levensjaar. Op een nacht in januari 1772 ging zijn zoon Jan Rienks omstreeks twee à drie uur uit bed. De achterdeuren stonden open. Uit het voorhuis ontbraken Jans kist en het kistje van de meid. Achter het huis werden beide kisten teruggevonden: open en leeg.
Volgens Rienk was ook schade aan de schuurmuur te zien. Hij meende dat de daders daar naar binnen waren gekomen.
Rienk miste ook een koperen ketel, een laken, een zak met R:W: en schoenen met zilveren gespen. Hij ging met zijn zoon, zijn knecht en buurman Hendrik Jans op zoek. Zij zagen drie personen. Een van hen leegde een buidel. De goederen die eruit kwamen, herkenden zij als hun eigendom. Eén persoon werd uiteindelijk gevangen en zat in Smallengerland vast. De volgende ochtend gingen de knecht en Sipke Lieuwes opnieuw op pad om de andere twee te zoeken.
Rienk kon niet alles uit de kisten opnoemen. Hij noemde nog een tweede voorwerp met R:W:, wit linnen en een wollen voorwerp. Toen hij zijn verklaring aflegde, waren de knecht en Sipke nog niet van hun nieuwe zoektocht terug.
Jan Rienks beschrijft de inbraak en de achtervolging
Jan Rienks, in zijn tweeëndertigste levensjaar, ontdekte de open achterdeuren en sloeg alarm. Hij zag dat een raamkozijn uit de schuurmuur was gebroken en dacht dat de dieven daar binnengekomen waren.
Uit zijn kist ontbraken onder meer kleding met zilveren knopen, zilveren broeksgespen uit een broekzak, een rode zijden doek, twee blauwbont gekleurde doeken en een zakdoek met J:W:. Ook uit het achterhuis waren goederen weggenomen, waaronder wanten.
Jan noemde verder twee lange broeken, waarvan één zwart was, nog een lang zwart kledingstuk, lappen en uit het achterhuis drie paar kousen.
Jan ging met de knecht en Hendrik Jans met een brandende lamp op zoek. Na lang lopen zagen zij bij een hut in Groningerland drie personen. Een van hen schudde een buidel leeg. Jan en zijn metgezellen raapten de goederen op en herkenden ze als hun eigendom. Zij zetten de achtervolging voort. Een van de drie werd in Smallengerland gevangen. Jan kende die man niet.
De knecht heette Rindert. De hut lag volgens Jan bij Driemont in Groningerland. Bij het naderen waren zij op ongeveer tweehonderd afstandseenheden van de drie; de eenheid is niet duidelijk gelezen. Bij de latere achtervolging vroegen zij hulp aan mannen die daar aan het schieten waren.
Dienstmeid Gertje Jans mist haar was en kleding
Gertje Jans, een dienstmeid in haar drieëntwintigste levensjaar, vond haar Hollandse kistje achter het huis terug, open en leeg. Zij miste vijf hemden, waaronder twee nieuwe, een blauwbont gekleurde schortdoek, twee hele en twee halve roodbont gekleurde doeken en enkele lappen. Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Gertje noemde bovendien twaalf mutsen, vier ondersten, waarvan één wit met kant, kousen en een zilveren voorwerp.
Zij had gehoord dat haar baas, Jan, de knecht en Hendrik Jans op zoek waren gegaan en een persoon hadden gevangen. Zij was zelf niet bij de achtervolging.
Buurman Hendrik Jans volgt de sporen
Hendrik Jans zag bij Rienks huis het uitgebroken kozijn en de open, lege kisten. Met Riesks zoon en knecht ging hij met een brandende lamp op pad. Zij volgden de sporen van drie personen tot bij een hut in Groningerland. Daar zag hij hoe een man een buidel leegschudde. Hij zag ook dat de man goederen in de hut stopte.
Onderweg hadden zij drie personen als hulp meegenomen en bij de hut nog één. Hendrik herkende de opgeraapte goederen als eigendom van Rienk Warners.
Tijdens de achtervolging vroegen zij hulp aan mannen die aan het schieten waren. Hendrik bood een dagloon aan. Eén van de vluchtenden werd gegrepen en aan het gerecht van Smallengerland overgeleverd. De andere twee kregen zij niet te pakken. Op 31 januari 1772 legden de vier getuigen hun verklaringen in Bergum af.
Volgens Hendrik konden de andere twee ontkomen doordat zij zich in bossen en andere plekken verborgen. Hij ondertekende zijn verklaring eigenhandig.
Rienk Warners en het huishouden op het Witveen
Waarschijnlijk hetzelfde gezin. In 1772 is Rienk Warners landbouwer op het Witveen en in zijn 62ste levensjaar. In 1790 wordt Geelke Jans daar weduwe van Rienk Warners genoemd, met zoon Bartelt Rienks en arbeider Sjoerd Jans. De naam, woonstreek en familiecontext passen. De Rienk uit 1772 hoeft voor deze koppeling in 1790 dus niet meer in leven te zijn.
Oostermeer 1790: Hemden van de bleek en een achtervolging
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Dagelijks leven
Afbeeldingen bij het dagelijks leven
Moeilijke woorden
- lopen
- Meervoud van loop, een oude inhoudsmaat voor graan; de omvang verschilde per plaats.
Meer verhalen
Omliggende dorpen in de 18de eeuw
Verantwoording bij de verklaringen
- De nacht is in de bronbewerking 28[?]/29 januari gelezen. De aanvullende controle ondersteunt deze dagnummers. De namen Rienk Warners en Jan Rienks volgen de herlezing; de openbare bestandsnaam is behouden.
- De namen van enkele goederen zijn onleesbaar. De aangehouden persoon wordt in deze verklaring onzeker als Haans[?] aangeduid. Dat is geen vaste identificatie.
- De bronbewerking heeft daarnaast onzekere kledingbenamingen Jamatt, quingragen Goudlakeng en Raad Sprinjsede en enkele onleesbare posten. De leesbare aantallen, kleuren en zilveren onderdelen zijn behouden.
- De afstandseenheid, terreinwoorden en delen van de antwoorden van de schutters zijn beschadigd. De drie onbekenden zijn niet als bewezen daders benoemd.
- De bron leest Wipmutten[?] met Langat[?] en PuntHaak[?]. De kousenpost bevat doorhalingen en vermeldt oude, nieuwe zwarte en blauwe paren zonder betrouwbare eindindeling. Er is geen zeker totaal van gemaakt.
- Hendriks leeftijd leest onzeker als ongeveer eenenveertig. Een deel van de beschrijving van de schuilplaatsen is onleesbaar.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Verantwoording
Gebaseerd op de aangeleverde transcripties en hertalingen van Informatieboek 3, C1 tot en met C6.
Alleen goed leesbare en begrijpelijke passages zijn opgenomen. Onleesbare onderdelen zijn niet aangevuld.
Bronbladen: 63, 64, 65, 66, 67, 68.
De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.