Oostermeer 1765: de aanval op Albart Dirks op het Witveen

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Op zondagavond 27 januari 1765 kwam een gezelschap uit Surhuisterveen naar het huis van Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer. Onder de bezoekers waren de broers Hendrik en Sape Joostes. Hun ontmoeting met Albart Dirks leidde tot een vechtpartij. Vier aanwezigen legden daarover op 30 januari afzonderlijk een verklaring af.

Tjeerd Bonnes

Tjeerd Bonnes woonde op het Witveen onder Oostermeer. Hij was in zijn eenendertigste levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij getuigde dat de afgelopen zondag na tien uur 's avonds onder andere Hendrik Joostes uit Surhuisterveen met zijn broer Sape Joostes bij hem thuis was gekomen. Ook Janke Jans, woonachtig onder Achtkarspelen, en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, waren er.

Rond twaalf uur 's nachts was het grootste deel van het gezelschap vertrokken. Hendrik, Sape en Janke bleven. Hendrik gedroeg zich vervolgens zeer baldadig. Hij kleedde zich bijna helemaal uit, op zijn broek na, en trok zelfs zijn hemd uit en weer aan. Hij pakte een stoel en sloeg daarmee in het huis in het rond. Hij sloeg de voet van de theetafel stuk en een lijst van de kast af. De klok sloeg hij tweemaal van de spijker naar beneden.

Hij haalde vuur van de haard en bracht dat naar een hoek van de kamer waar turf en takken lagen. Daarop bracht hij een doek, Tjeerds kousen (hozen) en de schort van diens kind. Eén kous (hoos) verbrandde grotendeels.

Daarna viel Hendrik Albart Dirks aan. Hij zei: "Ik zal je vermoorden en in repen snijden, of de duivel mag mij wel halen." Hij greep Albart vast en trok hard aan de doek die deze om zijn hals droeg.

Hendrik scheen Albart met de doek te willen wurgen. Tjeerd en Janke haalden de doek met veel moeite van Albarts hals, kregen de knopen uit het hemd en hielpen hem zoveel mogelijk los te komen.

Zodra Hendrik van Albart was losgemaakt, viel hij hem opnieuw aan. Eerst greep hij een mes van Tjeerds venster, maar dat werd hem ontwrongen. Hij greep vervolgens naar een ander mes, dat hij evenmin kreeg; ook dat werd bij hem weggehaald.

Tjeerd zei dat Hendrik Albart ongeveer een uur achtereen aanviel. Tjeerd kon het geweld niet stoppen en liet Eijse Johannes halen om hem te helpen. Toen deze aankwam, worstelde Hendrik nog met Albart. Uiteindelijk werd Albart bevrijd en verliet hij het huis.

Hendrik vloekte en zwoer hevig. Hij zei dat hij Albart zou doden en hem binnen drie weken in repen zou snijden. Volgens Tjeerd schepte Sape kennelijk genoegen in het gedrag van zijn broer; Eijse Johannes kreeg het althans meerdere keren met Sape aan de stok. Na lang. vertrokken de broers uiteindelijk om ongeveer drie uur 's morgens.

Tjeerd zei dat Albart Hendrik geen enkele reden tot ongenoegen had gegeven.

Op de 28ste van deze maand ging Tjeerd met Binnert Ottes naar Hendrik Joostes in Surhuisterveen. Hij haalde daar Albarts zilveren hemdknopen op en gaf Hendrik diens eigen knopen terug. Hendrik ontkende daarbij toch met nadruk dat hij Albarts knopen had. Tjeerd wist verder niets te zeggen en sloot zijn verklaring. Albart was een neefszoon van Tjeerd. Tjeerd zette zijn eigen merk.

Janke Jans

Zij woonde als dienstmeid bij Hotse Johannes onder Harkema Opeinde en was in haar vijfentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij de afgelopen zondag bij Tjeerd Bonnes thuis was. Na tien uur 's avonds kwamen onder anderen Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen.

Nadat het grootste deel van het gezelschap was vertrokken, bleven Hendrik, Sape, Janke en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, in het huis. Hendrik gedroeg zich zeer woest en baldadig. Hij kleedde zich helemaal uit, op zijn broek na.

Hendrik trok zelfs zijn hemd uit. Hij pakte een stoel en sloeg daarmee in het rond. Hij sloeg een bank, de voet van de theetafel en een Tronsper stuk. Hij haalde vuur uit de haard naar de hoek van de kamer waar turf en takken lagen. Daarop gooide hij een doek, Tjeerds kousen (hozen) en de schort van diens kind. Eén kous (hoos) verbrandde grotendeels.

Onder hevig vloeken en bedreigingen viel hij Albart aan. Hij zei: "Ik zal je vermoorden of in repen snijden, of de duivel mag mij wel halen." Hij trok hard aan de doek die Albart om zijn hals droeg en zei: "Ik zal je wurgen."

Janke en Tjeerd kregen de doek met veel moeite los van Albarts hals en namen de knopen uit het hemd. Volgens Janke verhinderde Sape telkens dat zij en Tjeerd Albart bevrijdden. Hendrik viel Albart ongeveer een uur lang telkens opnieuw aan. In die tijd probeerde hij tweemaal een mes te pakken, waarmee hij volgens Janke iets kwaads leek te willen doen.

Eijse Johannes kwam uiteindelijk naar het huis. Samen met Janke en Tjeerd wist hij Albart uit Hendriks handen te krijgen. Op hun aanraden verliet Albart de kamer en verschool hij zich in de schuur.

Janke zei dat Albart Hendrik geen enkele aanleiding tot ongenoegen had gegeven en hem ook niet had aangevallen. Zij bleef bij Albart in de schuur om hem te beschermen. Zij wist verder niets over de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring en zette haar merk. Bergum, 30 januari 1765.

Eijse Johannes

Eijse Johannes, woonachtig onder Harkema-Opeinde, in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het doopsgezinde formulier beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij de afgelopen zondag na twaalf uur 's nachts te hulp geroepen was naar het huis van Tjeerd Bonnes. Bij aankomst trof hij Hendrik Joostes uit Surhuisterveen aan, die Albart Dirks, inwonend bij Tjeerd, vasthield, onder meer bij het haar. Hendrik had zich op zijn broek na helemaal uitgekleed en gebruikte geweld tegen Albart.

Eijse, Janke en Tjeerd haalden Albart met grote moeite uit Hendriks handen. Albart verweerde zich helemaal niet en deed geen poging zich te verdedigen. Op dringend aanraden verliet hij het huis en verborg zich.

Sape zou zijn broer in zijn kwade voornemen hebben willen stuiten.

Hendrik vloekte en zwoer dat Albart binnen drie weken door zijn handen zou sterven. Hij zou dat doen waar hij hem ook tegenkwam. en hem in repen snijden. Uiteindelijk vertrokken Hendrik en Sape na lang aanhouden.

Eijse wist verder niets te zeggen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Hij was geen verwant van de partijen. Bergum, 30 januari 1765.

Albart Dirks

Albart Dirks woonde bij Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer en was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen de afgelopen zondag na tien uur 's avonds in Tjeerds huis waren gekomen, waar ook Janke Jans en anderen aanwezig waren.

Nadat het grootste deel van het gezelschap was vertrokken, bleven de broers. Kort daarna gedroeg Hendrik zich zeer woest en baldadig. Hij kleedde zich helemaal uit, op zijn broek na. Hij pakte een stoel en sloeg daarmee in de kamer in het rond. Vervolgens greep hij Albart vast.

Hoewel Albart zei zich niet te willen verdedigen, viel Hendrik hem zeer woest aan. Hij dreigde Albart te wurgen en te vermoorden. Tjeerd en Janke probeerden hem te bevrijden, maar Hendrik bleef lange tijd op hem aanvallen. Pas met hulp van Eijse Johannes kwam Albart los. Op dringend aanraden vluchtte hij uit het huis en verborg zich in de schuur.

Albart had verschillende krabben en kneuzingen in zijn gezicht. Hij kon niet alle omstandigheden goed navertellen. Door de verwarring waarin Hendriks onverwachte aanval hem bracht, had hij vooral geprobeerd zijn leven te redden. Hij had verder geen tegenweer gebruikt.

Hij wist verder niets te zeggen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum, 30 januari 1765. Daaronder staat de gezamenlijke ambtelijke sluiting voor de grietman en de gezworen klerk.

Verklaringen van omwonenden

Ook mensen uit de omgeving van Tjeerd Bonnes werden over de gebeurtenissen gehoord. Zijn buurvrouw Aaltje Ottes, weduwe van Hepke Tjerks, klaagde over het gezelschap dat bij Tjeerd en zijn vrouw Aukje Eijses over de vloer kwam. Volgens haar bleven er geregeld rondtrekkende bezoekers slapen en werd er veel gedronken. Haar knecht Dirk Jans ondersteunde haar verklaring.

Gerben Pama trok de betrouwbaarheid van Janke Jans in twijfel, omdat zij volgens hem vaak van dienst was veranderd. Andere getuigen beschreven Hendrik Joostes juist als iemand die zich doorgaans rustig gedroeg. Zij verklaarden dat hij op de avond van de aanval veel had gedronken.

16 oktober 1765 - De straf

Het Hof van Friesland veroordeelde Hendrik Joostes tot een jaar opsluiting in het tuchthuis.

Andere zaken op dezelfde locatie

Oostermeer 1772: voedsel, kleding en linnen verdwenen in Oostermeer | Geschiedenis | Toenentoen.nl

Oostermeer 1772: huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen | Geschiedenis | Toenentoen.nl

Oostermeer 1786: Een binnendringer bij Folke op het Witveen | Toenentoen.nl

Oostermeer 1778: een verdwenen lam en twee opengebroken ramen | Toenentoen.nl

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.