Oostermeer 1759: een burenruzie rond bakker Gerben Ybes

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Harmanius/Harmanus Muldering

Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.

Gerben dreigde de vensters te laten dichtspijkeren. Op donderdag 6 september 1759 kwam Harmanius' vrouw uit Bergum thuis. Zij was nauwelijks een halfuur thuis toen Gerben en zijn vrouw voor de vensters van de achterkamer kwamen. Zij vroegen wat de heer grietman van haar mooie gezicht vond en of het hem niet beviel, met meer spottende woorden. Harmanius en zijn vrouw antwoordden niet. Gerben riep over haar gezicht en stront: ". jij bent niet eerlijk in Oostermeer gekomen. ". De volledige formulering blijft open.

Diezelfde avond zaten Harmanius en zijn vrouw thuis. Gerben maakte veel rumoer op straat en zei dat Harmanius hem met een steen had gegooid. Hij sloeg geweldig met zijn vuist op de vensters van de achterkamer en riep woorden over aan de geselpaal staan. Harmanius liep naar buiten omdat hij niet wist wat het alarm op straat betekende. Hij zag Gerben volgens zijn omschrijving razend tekeergaan, in aanwezigheid van veel mensen.

Gerbens vrouw vroeg Harmanius' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Gerben riep tegen Harmanius: "Sla mij, duivel." Harmanius antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond ook Halbe Gerbens uit. Er staat hier misbaar, rumoer; een eerdere voorlopige lezing als een groot mes is na herlezing vervallen.

Gerben had ook tegen hem en zijn vrouw gescholden en haar gevraagd of zij in Harlingen nog handel had met haar handwerk. Zij vroeg of hij bij haar wilde komen en haar iets laten verdienen. Hij antwoordde: ". maar dan raak ik in de stront".

Op 8 september werkte een schilder aan de goot van Harmanius' huis. Hij moest met zijn ladder in Gerbens steeg komen, omdat hij anders niet bij de goot kon. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Gerben viel de schilder aan terwijl hij op de ladder stond, trok hem er tweemaal vanaf en greep hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel op de schilder neer en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erheen en bevrijdde hem.

Gerben en zijn vrouw scholden iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging daarna driemaal naar het huis van die kuiper en daagde hem uit, met een groot mes in zijn zak. Vanaf één uur 's middags tot vijf uur 's avonds liep hij op straat heen en weer. Hij daagde Harmanius en anderen uit en riep dat hij.

Gerben riep dat Harmanius niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanius vroeg wie dan de vader was. Gerben antwoordde. Hij doelde daarbij op Harmanius' vrouw en riep verder dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar zou willen doen. Hij zei over vrouwen en Augustinga.

Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.

Jelttie Jacobs

Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.

het schelden en razen gebeurde op een zeer grove manier, zowel achter als voor haar huis, zodat zij thuis geen rust hadden. Wanneer zij de vensters van haar achterkamer opende, zag zij dat Gerben daar tweemaal de sjees voor zette en zo het licht wegnam. Hij dreigde de vensters te laten dichtspijkeren.

Op donderdag 6 september 1759 kwam zij terug uit Bergum. Zij was nauwelijks een halfuur thuis toen Gerben en zijn vrouw voor de vensters van haar achterkamer kwamen. Zij vroegen wat de heer grietman van haar mooie gezicht vond en of dat hem niet beviel, met andere spottende uitdrukkingen. Jelttie en haar man antwoordden niet. Gerben schold haar opnieuw uit. Hij zei: ". jij bent niet eerlijk in Oostermeer gekomen, hoer. ". De overige woorden blijven open.

Diezelfde avond zaten Jelttie en haar man thuis. Gerben maakte veel rumoer op straat en zei dat haar man hem met een steen had gegooid. Hij sloeg geweldig met zijn vuist op de vensters van hun achterkamer. Zij hoorde hem roepen over aan de geselpaal staan. Jelttie en haar man gingen naar buiten omdat zij niet wisten wat het rumoer op straat betekende. De slotwoorden lopen door op 000163.

Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.

Hij vroeg onder andere of Jelttie in Harlingen nog handel met haar handwerk had. Zij vroeg hem of hij bij haar wilde komen en haar iets laten verdienen. Hij antwoordde: ". maar dan raak ik in de stront".

Op 8 september had Jelttie een schilder aan haar huis om de goot te verven. Hij ging daarvoor met zijn ladder naar Gerbens steeg, omdat hij anders niet bij de goot kon komen. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Terwijl de schilder op de ladder stond, viel Gerben hem aan. Hij trok hem tweemaal van de ladder en pakte hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel vervolgens op de schilder neer.

Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.

Van één uur 's middags tot vijf uur liep Gerben op straat heen en weer. Hij daagde Jeltties man en anderen uit en zei tegen haar man dat hij niet de vader van zijn jongste kind was. Haar man vroeg wie dan de vader was, of Gerben dat zelf was. Gerben antwoordde ontkennend. Hij noemde Jelttie een hoer en zei dat hij haar niet tot een hoer wilde maken, omdat zij dat al was. Hij riep dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar wilde doen. Hij zei: ". in de tonne. ", en sprak over vrouw Baaken en een commies van Augustinga die met Jelttie gepaard zou zijn geweest.

Jelttie begint daarna te vertellen over wat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat deed.

Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.

Verder verklaart zij dat Gerben in de meitijd van 1759 zijn vrouw op een geweldige manier met een mes bedreigde. Jelttie hoorde zijn vrouw tegen hem zeggen: "Je hebt toch geen mes gekocht om mij te vermoorden?" Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Jelttie weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring. Zij is geen verwant van Gerben. Onder de verklaring staat Oostermeer, 10 september 1758.

Gerben Ybes, bakker in Oostermeer

Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.

Oostermeer 1758-1759 - schilder en timmerlieden rond Gerben Ybes

Oostermeer 1757-1759 - Gerben Ybes, zijn vrouw en een mes

Oostermeer 1758-1759 - gouden knopen en woorden voor het gerecht

Oostermeer 1759 - Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes

Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans | Toen en Toen

Oostermeer 1760 - Antje Foekes en de beurs op de markt

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer

Bergum 1790.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.