Oostermeer 1757-1759: Gerben Ybes, zijn vrouw en een mes

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Jelttie Jacobs

Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.

het schelden en razen gebeurde op een zeer grove manier, zowel achter als voor haar huis, zodat zij thuis geen rust hadden. Wanneer zij de vensters van haar achterkamer opende, zag zij dat Gerben daar tweemaal de sjees voor zette en zo het licht wegnam. Hij dreigde de vensters te laten dichtspijkeren.

Op donderdag 6 september 1759 kwam zij terug uit Bergum. Zij was nauwelijks een halfuur thuis toen Gerben en zijn vrouw voor de vensters van haar achterkamer kwamen. Zij vroegen wat de heer grietman van haar mooie gezicht vond en of dat hem niet beviel, met andere spottende uitdrukkingen. Jelttie en haar man antwoordden niet. Gerben schold haar opnieuw uit. Hij zei: ". jij bent niet eerlijk in Oostermeer gekomen, hoer. ". De overige woorden blijven open.

Diezelfde avond zaten Jelttie en haar man thuis. Gerben maakte veel rumoer op straat en zei dat haar man hem met een steen had gegooid. Hij sloeg geweldig met zijn vuist op de vensters van hun achterkamer. Zij hoorde hem roepen over aan de geselpaal staan. Jelttie en haar man gingen naar buiten omdat zij niet wisten wat het rumoer op straat betekende. De slotwoorden lopen door op 000163.

Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.

Hij vroeg onder andere of Jelttie in Harlingen nog handel met haar handwerk had. Zij vroeg hem of hij bij haar wilde komen en haar iets laten verdienen. Hij antwoordde: ". maar dan raak ik in de stront".

Op 8 september had Jelttie een schilder aan haar huis om de goot te verven. Hij ging daarvoor met zijn ladder naar Gerbens steeg, omdat hij anders niet bij de goot kon komen. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Terwijl de schilder op de ladder stond, viel Gerben hem aan. Hij trok hem tweemaal van de ladder en pakte hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel vervolgens op de schilder neer.

Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.

Van één uur 's middags tot vijf uur liep Gerben op straat heen en weer. Hij daagde Jeltties man en anderen uit en zei tegen haar man dat hij niet de vader van zijn jongste kind was. Haar man vroeg wie dan de vader was, of Gerben dat zelf was. Gerben antwoordde ontkennend. Hij noemde Jelttie een hoer en zei dat hij haar niet tot een hoer wilde maken, omdat zij dat al was. Hij riep dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar wilde doen. Hij zei: ". in de tonne. ", en sprak over vrouw Baaken en een commies van Augustinga die met Jelttie gepaard zou zijn geweest.

Jelttie begint daarna te vertellen over wat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat deed.

Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.

Verder verklaart zij dat Gerben in de meitijd van 1759 zijn vrouw op een geweldige manier met een mes bedreigde. Jelttie hoorde zijn vrouw tegen hem zeggen: "Je hebt toch geen mes gekocht om mij te vermoorden?" Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Jelttie weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring. Zij is geen verwant van Gerben. Onder de verklaring staat Oostermeer, 10 september 1758.

Hans Jans (eerste verklaring)

Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.

Gerben klopte op Harmanius' raam en probeerde hem met veel rumoer naar buiten te lokken: "Als jij een flink kerel bent, ik zal je het erf laten snijden." Toen Harmanius en zijn vrouw uiteindelijk op straat kwamen, stelde Gerben zich volgens Hans uitzinnig aan, met schelden, vloeken, razen en tieren. Hij zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik zal je niet slaan." Gerben schold Halbe Gerbens uit voor tovenaarsvolk en daagde hem meermalen uit. Hans hoorde hem zeggen: "Als jij een flink kerel bent, kom bij mij op het land. Jij moet met Harmanus zijn schilder in de schuur. Daar is een mooie vrouw; er is toch geen betere in het houtstek."

Op zaterdag 8 september werkte een schilder bij Harmanus' huis. Hij klom met zijn ladder in Gerbens steeg om de goot van Harmanus' huis te verven. Hans zag dat Gerben de schilder twee- of driemaal van de ladder trok en hem verschillende keren bij de borst pakte. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben raakte onder. Gerbens vrouw viel de schilder ook aan en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans liep ernaartoe en scheidde hen van elkaar. Gerben en zijn vrouw maakten daarna veel rumoer op straat en gebruikten allerlei scheldwoorden. Hans hoorde Gerben onder andere zeggen dat hij met Harmanus' vrouw geen. wilde hebben.

Fragment uit de verklaring: Gerben Ybes en Zijn huisvrouw zeer onnetjes met Elkanderen Leven

Hans geeft het vervolg van Gerbens uitspraak weer: "Dan moge ik in de ton met vrouw Baaken, voor geen honderd gulden." Gerben en zijn vrouw leven volgens Hans zeer onnetjes met elkaar. Hans zag dat zij elkaar op 8 september sloegen. Gerben maakt er dagelijks werk van om iedereen uit te schelden. Hans weet verder niets; na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.

Anna Catrina Douwes

Anna Catrina Douwes, wonend in Oostermeer, in haar 16de levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd, maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd. Zij verklaart dat zij in de meitijd van 1757 zag dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, zijn vrouw het huis uitjoeg. Zijn vrouw zat in de hof op een boom en zei tegen Gerben iets over zijn voornemen een mes te kopen om haar te vermoorden. De precieze inleiding van haar woorden is niet geheel duidelijk. Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Anna weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring; de afsluiting is verkort.

Gerben Ybes, bakker in Oostermeer

Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.

Oostermeer 1758-1759 - schilder en timmerlieden rond Gerben Ybes

Oostermeer 1759 - burenruzie rond Gerben Ybes

Oostermeer 1758-1759 - gouden knopen en woorden voor het gerecht

Oostermeer 1759 - Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes

Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans | Toen en Toen

Oostermeer 1760 - Antje Foekes en de beurs op de markt

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer

Woning 1750.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.