Oostermeer 1758-1759 - schilder en timmerlieden rond Gerben Ybes
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Halbe Gerbens
Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.
Bedstede rond 1750.
Gerben en zijn vrouw maakten veel rumoer op straat. Zijn vrouw vroeg Harmanus' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Op zaterdag 8 september kwam Gerben voor Halbes huis, schold hem uit en riep: "Kom met mij op het land, ik zal je. "
Halbe geeft het vervolg van Gerbens woorden: "Ik zal je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." Gerben had daarbij een groot mes in zijn zak. Hij zei verder dat Halbes vrouw van generatie op generatie uit het geslacht van tovenaars kwam.
Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.
Fragment uit de verklaring: neen geheel niet
Halbe hoorde Gerben roepen dat Harmanus niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanus vroeg wie dat dan wel was, en of Gerben de vader was. Gerben antwoordde: "Nee, helemaal niet." In het voorjaar van 1758 had Gerben op straat gevloekt en getierd en zich volgens Halbe wanhopig of buiten zichzelf aangesteld. Gerben zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Halbe weet verder niets.
Keuken rond 1750.
Trijntje Aukes
Trijntje Aukes, vrouw van Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 44ste levensjaar, verklaart dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, er al lange tijd een gewoonte van maakt het dorp met voortdurend razen en schelden in rumoer te brengen. Op zaterdag 8 september kwam hij voor haar huis en daagde haar man verschillende keren uit om te slaan. Hij zei: "Als jij een flink kerel bent, kom dan met mij op het land. Ik wil je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan." Hij schold ook Trijntje en haar dochter uit en zei dat zij tovenaarsvolk waren. Trijntje hoorde verder dat Gerben zich in maart 1758 als een uitzinnige op straat aanstelde en toen zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Zij weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Gerben Ybes, bakker in Oostermeer
Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer
Woning 1750.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Bakkerij rond 1715.
Houtbewerking rond 1750.
Verhoor rond 1780.
Woning rond 1750.
Keuken rond 1800.
Woorden en begrippen
- meesterbakker - zelfstandig bakker die zijn ambacht als meester uitoefende.
- Mingelen: oude inhoudsmaat. In de verklaring belooft Gerben een halve mingelen jenever.
- Meesterkuiper: ambachtsman die houten vaten, tonnen en vergelijkbaar kuiperswerk maakte.
- Tjoender: historisch woord voor tovenaar. Gerben gebruikte het volgens de getuigen als scheldwoord voor Halbes gezin.
- Geselpaal: paal waaraan veroordeelden publiek konden worden gegeseld. Gerben gebruikte het woord in zijn uitroepen over Harmanus.
Verantwoording bij de verklaringen
- Halbe Gerbens: de uitspraak loopt door op scan 170. De ontbrekende woorden van de bedreiging zijn niet ingevuld.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Halbe Gerbens en Trijntje Aukes leggen afzonderlijke verklaringen af. Halbe vertelt over 6 en 8 september 1759, de schilder en het voorjaar van 1758; Trijntje over 8 september en wat zij over maart 1758 had gehoord. De formuleringen over tovenarij, de halve mingelen jenever en Folke Roels zijn per getuige behouden. Onleesbare woorden rond de geselpaal, Gerbens vrouw en de haren van de schilder zijn niet ingevuld. De afzonderlijke verklaringen hebben een verkorte slotformule zonder eigen uitgeschreven datum.
Boek 2; IB2-055. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.