Oostermeer 1758-1759 - schilder en timmerlieden rond Gerben Ybes
Oostermeer 1760: Antje Foekes en de beurs op de markt
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Hans Wymmenga
Hij verklaarde dat hij vandaag op de markt te Oostermeer naar het huis van Gerben Ybes was gegaan. Daar was een boer uit Nijega, die volgens de opgave Egbert Geerts heette. Egbert zei dat zijn beursje met geld gestolen was en verzocht Hans een zekere jongeman en een vrouw te onderzoeken. Hans onderzocht eerst de jongeman en vond niets bij hem. De precieze zinsverbinding daarna is niet helder: Egbert zei dat de vrouw hem het vermiste beursje had overhandigd, nadat zij het bij haar lichaam had weggenomen. De vrouw bekende dat zij het beursje met geld van de bank had genomen en zei niet te weten hoe zij daartoe gekomen was. Hans zette haar vast en liet haar naar het rechthuis brengen.
Egbert Geerts was boer en dorprechter in Nijega. Zijn marktbezoek staat ook in de geschiedenis van Nijega. Nijega in de 18de eeuw.
In het leren beursje werden negentien speciedukaten, één rijksdaalder, één schelling, drie zesthalven, vier dubbeltjes, één stuiver en negen duiten gevonden.
Keuken rond 1750.
Egbert Geerts herkende het geld en het beursje als het zijne. Hans Wymmenga wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 16 juni 1760.
Egbert Geerts
Egbert Geerts, boer en dorprechter te Nijega, naar zijn beste weten 44 à 45 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren op de markt te Oostermeer in het huis van Gerben Ybes voor een verkocht paard negentien speciedukaten, twee dubbeltjes en acht duiten had ontvangen. Hij deed die in een leren buidel waarin zijn andere geld al zat en stak de buidel in de voorzak van zijn broek. Toen hij enige tijd later uit de kamer wilde gaan, merkte hij dat de buidel met het geld weg was. Omdat hij niet uit de kamer was geweest, dacht hij dat de buidel nog in de kamer moest zijn. Daarom liet hij de executeur onderzoek doen. Nog voordat dat gebeurde, zag hij aan de ontsteltenis van de vrouw die nu te Bergum gevangen zat, naar zijn oordeel dat de buidel bij haar was. Hij zei daar niet aan te twijfelen.
Terwijl de executeur de zoon van de opgesloten vrouw onderzocht, stak die vrouw haar hand bij haar zak naar binnen en gaf Egbert zijn buidel met geld. Hij kon niet zeggen waar zij vandaan kwam; zij zat nu gevangen te Bergum. De buidel was gisteren aan de executeur overhandigd en vandaag aan Egbert getoond. Hij herkende hem als zijn eigendom. Egbert wist niet hoe de vrouw aan de buidel en het geld was gekomen. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 17 juni 1760. De grietman en fiscaal bevestigden de opname.
Antje / Antie Foekes
Verklaring van de gedetineerde Antie Foekes:
Woning rond 1750.
Antje Foekes huisvrouwe van Pijtter Klases huisman te Oostrum, oud omtrent Negen en Vijftig Jaaren, geconfineert en tegens de genomen Informatien gecon- fronteert: verklaarde de waarheit te Zijn dat heden te Oostermeer op de Merkie in een Backers huis Zijnde om wat te Eten, al- daar op een bank had Sien leggen een Klein buideltje en terwijl het Zelve alleen lag was Zij het had genomen en in haar Sak gesteken haar op Zeker hart toon Seggende dat hij Zijn buidel met geld Vermiste en de Executs: quam om Visitatie te doen was Zij gecontineerde uit vrese dat Zij maar vermits dat Zij het gestolen hadde, Zoo danig altereert geworden dat Zij het beursje niet had durven overgeven
Antje Foekes, de vrouw van Pijtter Klases, boer te Oostrum, ongeveer 59 jaar, zat gevangen en werd geconfronteerd met de eerder opgenomen verklaringen. Zij zei dat zij vandaag op de markt te Oostermeer in een bakkershuis was om iets te eten. Zij zag een klein buideltje op een bank liggen. Omdat het daar alleen lag, nam zij het en stak het in haar zak... sprak haar op een harde toon aan en zei dat hij zijn buidel met geld miste. De executeur kwam om haar te onderzoeken. Zij was bang:... Omdat zij het gestolen had, raakte zij zo overstuur dat zij het beursje niet durfde af te geven.
Fragment uit de verklaring: geen de minste Intentie gehad te hebben, het Zelve te Stelen of te Verbergen
Terwijl haar zoon werd onderzocht, gaf Antje het beursje precies zoals zij het had gevonden terug aan degene die zei het te missen. Zij verklaarde niet te weten wat en hoeveel erin zat en geen enkele bedoeling te hebben gehad het te stelen of te verbergen. Zij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 16 juni 1760 met 'Antje Foekes'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Gerben Ybes, bakker in Oostermeer
Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer
Woning 1750.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Verhoor rond 1780.
Veer rond 1725.
Bakkerij rond 1715.
Zuivelbereiding rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Woorden en begrippen
- speciedukaat - gouden munt die in de 18de eeuw als betaalmiddel werd gebruikt.
- executeur - gerechtsdienaar die onder meer mensen kon onderzoeken en aanhouden.
- dorprechter - plaatselijke bestuurder met een rol in het dorpsbestuur en de rechtspraak.
- buidel - klein leren beursje voor geld.
Verantwoording bij de verklaringen
- Antje Foekes: haar ontkenning van de bedoeling tot diefstal blijft staan naast de formulering omdat zij het gestolen had op de voorafgaande scan. Haar angst en ontreddering zijn haar eigen beschrijving. Niet betrouwbaar leesbaar is wie haar op harde toon aansprak.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Hans Wymmenga, Egbert Geerts en Antje Foekes leggen afzonderlijke verklaringen af. Antjes eigen verklaring bevat zowel de formulering dat zij door het stelen van het beursje zo overstuur raakte dat zij het niet durfde af te geven, als haar latere verklaring dat zij geen bedoeling had gehad het beursje te stelen of te verbergen. Beide passages zijn behouden. Onleesbare woorden rond haar vrees en de laatste zin van Egberts verklaring zijn niet ingevuld.
Boek 2; IB2-062. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.