Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1760: ketel en pot verkocht aan een

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Dirk Hendriks

Dirk Hendriks, wonend te Oostermeer, in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdagochtend merkte dat een klein koperen keteltje, een ijzeren potje en. uit zijn waren gestolen. De buitenmuur van de spijskamer lag omver. Hij wist niet of die vanzelf was ingestort of was opengebroken.

Zij vonden enkele stenen van die muur apart gelegd. Afgelopen maandagochtend vond Dirk het genoemde keteltje weer in zijn tuin bij het huis. Verder was hem gisteravond verteld dat het koperen keteltje en het ijzeren potje verkocht waren aan een die met zijn schip te Oostermeer lag. Vanmorgen was Dirk met de van Oostermeer naar die schipper gegaan. Op zijn schip vonden zij de koperen ketel en het ijzeren potje. De schipper zei dat hij de goederen afgelopen zaterdagavond van een vrouw had gekocht, naar zijn beste weten voor twee . Volgens de gegeven beschrijving was die vrouw Wijtske Jans te Oostermeer, een dochter van Dirks vrouw Jeltie Kornelis uit een eerdere verbintenis. Dirk wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring te Bergum op 1 februari 1760.

Sjoerd Oeges

Verhoor rond 1780.

Verhoor rond 1780.

Sjoerd Oeges, potschipper, wonend op het Vliet buiten Leeuwarden en nu met zijn schip te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.

Afgelopen zaterdagavond had een vrouw hem eerst een ijzeren potje met enkele vodden verkocht voor één . Dezelfde avond verkocht dezelfde vrouw hem ook een klein koperen keteltje voor twee carolusgulden en drie . Dirk Hendriks uit Oostermeer had vanmorgen gezegd dat die ketel en dat potje van hem waren gestolen. Volgens de beschrijving heette de vrouw die de spullen aan Sjoerd verkocht Wijtske Jans en woonde zij te Oostermeer. Hij wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring, Bergum, 1 februari 1760. De als en de beëdigde bevestigden de opname.

Wijtske Jans

Verklaring van de gedetineerde Wijtske Jans.

Houtbewerking rond 1770.

Houtbewerking rond 1770.

Wijtske Jans, wonend te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 22ste levensjaar en nu gedetineerd, werd met de verklaringen die op 1 februari 1760 tegen haar waren opgenomen en ondervraagd. Zij verklaarde dat Jeltie, de weduwe van Luitjen, en haar zoon Johannes Luitjens, wonend te Oostermeer, op 25 januari 1760 's avonds bij haar waren gekomen. Zij hadden gezegd dat zij wat zouden gaan halen. Wijtske verbleef ondertussen even op het land achter Jacob Binnerts. Jeltie kwam weer bij haar en gaf haar een klein koperen voorwerp.

Het was een klein koperen keteltje. Zij verkocht het diezelfde dag, naar haar beste schatting voor twee carolusgulden en drie stuivers, aan een potschipper van wie zij de naam niet kende. Jeltie, in de wandeling Laps Jel genoemd, gaf haar diezelfde dag in de schemeravond ook een ijzeren potje met enkele vodden. Naar haar beste herinnering verkocht zij die meteen voor één stuiver aan dezelfde potschipper.

Zij was niet aanwezig geweest toen de goederen werden gehaald. Hoewel zij wist dat het kleine koperen keteltje en het ijzeren potje eigendom waren van haar stiefvader Dirk Hendriks, had zij toch de ongelukkige beslissing genomen om ze aan de potschipper te verkopen. Van het ontvangen geld had zij drie en drie stuivers aan Laps Jel gegeven; de rest had zij zelf gehouden. Zij wist verder niets en zette na voorlezing haar eigen merk onder haar verklaring, Bergum, 10 september 1760. Binnert Douma bevestigde de opname met de beëdigde klerk.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oostermeer

Plaatsen in de omgeving

Dagelijks leven

Veer rond 1725.

Veer rond 1725.

Woning rond 1715.

Woning rond 1715.

Trekschuit rond 1715.

rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Dorpsleven rond 1750.

Dorpsleven rond 1750.

Woorden en begrippen

  • spijskamer - ruimte waar voedsel en huisraad werden bewaard.
  • potschipper - schipper die aardewerk en ander klein handelsgoed vervoerde en verkocht.
  • carolusgulden - rekeneenheid en muntwaarde die in de 18de eeuw veel werd gebruikt.
  • zoden - afgestoken stukken grasgrond.

Verantwoording bij de verklaringen

  • Wijtske Jans: het kleine koperen voorwerp wordt op de aansluitende scan benoemd als een keteltje. Die nadere omschrijving is in de volgende alinea behouden.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Bronnen

    Verantwoording

    Dirk Hendriks, Sjoerd Oeges en Wijtske[?] Jans leggen afzonderlijke verklaringen af. Dirks eigen verklaring noemt eerst een ketel die op maandag in zijn tuin werd gevonden en later een koperen ketel en ijzeren potje op het schip; deze formuleringen zijn niet tot één uitleg herleid. Sjoerd noemt eerst het potje en daarna de ketel, terwijl Wijtske de ketel eerst noemt. Wijtske dateert haar relaas op 25 januari; de eerdere verklaringen spreken over de afgelopen zaterdag. De namen Jeltie Kornelis en Jeltie weduwe Luitjen/Laps Jel worden niet zonder expliciete bronzin als dezelfde persoon behandeld.

    Boek 2; IB2-060. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.