Oostermeer 1758-1759: een schilder en twee timmerlieden

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Harmanius/Harmanus Muldering

Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.

Gerben dreigde de vensters te laten dichtspijkeren. Op donderdag 6 september 1759 kwam Harmanius' vrouw uit Bergum thuis. Zij was nauwelijks een halfuur thuis toen Gerben en zijn vrouw voor de vensters van de achterkamer kwamen. Zij vroegen wat de heer grietman van haar mooie gezicht vond en of het hem niet beviel, met meer spottende woorden. Harmanius en zijn vrouw antwoordden niet. Gerben riep over haar gezicht en stront: ". jij bent niet eerlijk in Oostermeer gekomen. ". De volledige formulering blijft open.

Diezelfde avond zaten Harmanius en zijn vrouw thuis. Gerben maakte veel rumoer op straat en zei dat Harmanius hem met een steen had gegooid. Hij sloeg geweldig met zijn vuist op de vensters van de achterkamer en riep woorden over aan de geselpaal staan. Harmanius liep naar buiten omdat hij niet wist wat het alarm op straat betekende. Hij zag Gerben volgens zijn omschrijving razend tekeergaan, in aanwezigheid van veel mensen.

Gerbens vrouw vroeg Harmanius' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Gerben riep tegen Harmanius: "Sla mij, duivel." Harmanius antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond ook Halbe Gerbens uit. Er staat hier misbaar, rumoer; een eerdere voorlopige lezing als een groot mes is na herlezing vervallen.

Gerben had ook tegen hem en zijn vrouw gescholden en haar gevraagd of zij in Harlingen nog handel had met haar handwerk. Zij vroeg of hij bij haar wilde komen en haar iets laten verdienen. Hij antwoordde: ". maar dan raak ik in de stront".

Op 8 september werkte een schilder aan de goot van Harmanius' huis. Hij moest met zijn ladder in Gerbens steeg komen, omdat hij anders niet bij de goot kon. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Gerben viel de schilder aan terwijl hij op de ladder stond, trok hem er tweemaal vanaf en greep hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel op de schilder neer en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erheen en bevrijdde hem.

Gerben en zijn vrouw scholden iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging daarna driemaal naar het huis van die kuiper en daagde hem uit, met een groot mes in zijn zak. Vanaf één uur 's middags tot vijf uur 's avonds liep hij op straat heen en weer. Hij daagde Harmanius en anderen uit en riep dat hij.

Gerben riep dat Harmanius niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanius vroeg wie dan de vader was. Gerben antwoordde. Hij doelde daarbij op Harmanius' vrouw en riep verder dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar zou willen doen. Hij zei over vrouwen en Augustinga.

Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.

Jelttie Jacobs

Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.

het schelden en razen gebeurde op een zeer grove manier, zowel achter als voor haar huis, zodat zij thuis geen rust hadden. Wanneer zij de vensters van haar achterkamer opende, zag zij dat Gerben daar tweemaal de sjees voor zette en zo het licht wegnam. Hij dreigde de vensters te laten dichtspijkeren.

Op donderdag 6 september 1759 kwam zij terug uit Bergum. Zij was nauwelijks een halfuur thuis toen Gerben en zijn vrouw voor de vensters van haar achterkamer kwamen. Zij vroegen wat de heer grietman van haar mooie gezicht vond en of dat hem niet beviel, met andere spottende uitdrukkingen. Jelttie en haar man antwoordden niet. Gerben schold haar opnieuw uit. Hij zei: ". jij bent niet eerlijk in Oostermeer gekomen, hoer. ". De overige woorden blijven open.

Diezelfde avond zaten Jelttie en haar man thuis. Gerben maakte veel rumoer op straat en zei dat haar man hem met een steen had gegooid. Hij sloeg geweldig met zijn vuist op de vensters van hun achterkamer. Zij hoorde hem roepen over aan de geselpaal staan. Jelttie en haar man gingen naar buiten omdat zij niet wisten wat het rumoer op straat betekende. De slotwoorden lopen door op 000163.

Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.

Hij vroeg onder andere of Jelttie in Harlingen nog handel met haar handwerk had. Zij vroeg hem of hij bij haar wilde komen en haar iets laten verdienen. Hij antwoordde: ". maar dan raak ik in de stront".

Op 8 september had Jelttie een schilder aan haar huis om de goot te verven. Hij ging daarvoor met zijn ladder naar Gerbens steeg, omdat hij anders niet bij de goot kon komen. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Terwijl de schilder op de ladder stond, viel Gerben hem aan. Hij trok hem tweemaal van de ladder en pakte hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel vervolgens op de schilder neer.

Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.

Van één uur 's middags tot vijf uur liep Gerben op straat heen en weer. Hij daagde Jeltties man en anderen uit en zei tegen haar man dat hij niet de vader van zijn jongste kind was. Haar man vroeg wie dan de vader was, of Gerben dat zelf was. Gerben antwoordde ontkennend. Hij noemde Jelttie een hoer en zei dat hij haar niet tot een hoer wilde maken, omdat zij dat al was. Hij riep dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar wilde doen. Hij zei: ". in de tonne. ", en sprak over vrouw Baaken en een commies van Augustinga die met Jelttie gepaard zou zijn geweest.

Jelttie begint daarna te vertellen over wat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat deed.

Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.

Verder verklaart zij dat Gerben in de meitijd van 1759 zijn vrouw op een geweldige manier met een mes bedreigde. Jelttie hoorde zijn vrouw tegen hem zeggen: "Je hebt toch geen mes gekocht om mij te vermoorden?" Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Jelttie weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring. Zij is geen verwant van Gerben. Onder de verklaring staat Oostermeer, 10 september 1758.

Hans Jans (eerste verklaring)

Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.

Gerben klopte op Harmanius' raam en probeerde hem met veel rumoer naar buiten te lokken: "Als jij een flink kerel bent, ik zal je het erf laten snijden." Toen Harmanius en zijn vrouw uiteindelijk op straat kwamen, stelde Gerben zich volgens Hans uitzinnig aan, met schelden, vloeken, razen en tieren. Hij zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik zal je niet slaan." Gerben schold Halbe Gerbens uit voor tovenaarsvolk en daagde hem meermalen uit. Hans hoorde hem zeggen: "Als jij een flink kerel bent, kom bij mij op het land. Jij moet met Harmanus zijn schilder in de schuur. Daar is een mooie vrouw; er is toch geen betere in het houtstek."

Op zaterdag 8 september werkte een schilder bij Harmanus' huis. Hij klom met zijn ladder in Gerbens steeg om de goot van Harmanus' huis te verven. Hans zag dat Gerben de schilder twee- of driemaal van de ladder trok en hem verschillende keren bij de borst pakte. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben raakte onder. Gerbens vrouw viel de schilder ook aan en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans liep ernaartoe en scheidde hen van elkaar. Gerben en zijn vrouw maakten daarna veel rumoer op straat en gebruikten allerlei scheldwoorden. Hans hoorde Gerben onder andere zeggen dat hij met Harmanus' vrouw geen. wilde hebben.

Hans geeft het vervolg van Gerbens uitspraak weer: "Dan moge ik in de ton met vrouw Baaken, voor geen honderd gulden." Gerben en zijn vrouw leven volgens Hans zeer onnetjes met elkaar. Hans zag dat zij elkaar op 8 september sloegen. Gerben maakt er dagelijks werk van om iedereen uit te schelden. Hans weet verder niets; na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.

Sijtske Jans (eerste verklaring)

Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Op donderdag 6 september sloeg Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op de vensters van Harmanus Muldering. Hij schold Harmanus met allerlei woorden uit en maakte veel rumoer, totdat Harmanus en zijn vrouw buiten kwamen. Gerben zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben bleef volgens Sijtske uitzinnig razen en tieren.

Hij belasterde ook Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, en zei dat zij van generatie op generatie uit een tovenaarsfamilie kwamen. Sijtske hoorde Gerben Halbe verschillende keren uitdagen: "Als jij een eerlijk kerel bent, kom dan met mij op het land; ik heb er achttien gulden voor over." Gerben had een mes in zijn zak. Zij hoorde hem ook zeggen dat Halbe met Harmanus' vrouw naar het houtstek moest gaan. "schalen". Sijtskes verklaring gaat verder op 000168.

op zaterdag 8 september had Harmanus Muldering een schilder bij zijn huis. Deze ging naar Gerbens steeg om de goot van Harmanus' huis te verven. Sijtske zag dat Gerben hem tweemaal van de ladder stootte, hem verschillende keren bij de borst pakte en heen en weer schudde. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw viel de schilder ook aan. Hans Jans liep erheen en scheidde hen van elkaar.

Sijtske hoorde Gerben zeggen dat Harmanus niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanus vroeg wie dat dan wel was, en of Gerben de vader was. Gerben antwoordde: "Nee, ik wil haar niet tot een hoer maken, want dat is zij al." Hij bedoelde Harmanus' vrouw. Hij riep dat hij voor geen honderd gulden zulke dingen met haar wilde doen, gevolgd door de woorden "anders moge ik in de ton met vrouw Baaken".

Verder vertelt Sijtske dat Gerben in het voorjaar van 1758 op straat op een verschrikkelijke manier raasde en iedereen uitschold. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd en dat Hans Jans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden. Dit zijn beschuldigingen die Sijtske Gerben hoorde uitspreken.

Sijtske vervolgt met Gerbens vraag wie de vader van Harmanus'. was, waarbij hij Auke Popkes noemde. Door Gerbens toedoen leefden zij in voortdurende onrust en durfden zij niet buiten de deur te komen. Sijtske weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Zij is geen verwant van Gerben.

Halbe Gerbens

Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.

Gerben en zijn vrouw maakten veel rumoer op straat. Zijn vrouw vroeg Harmanus' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Op zaterdag 8 september kwam Gerben voor Halbes huis, schold hem uit en riep: "Kom met mij op het land, ik zal je. "

Halbe geeft het vervolg van Gerbens woorden: "Ik zal je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." Gerben had daarbij een groot mes in zijn zak. Hij zei verder dat Halbes vrouw van generatie op generatie uit het geslacht van tovenaars kwam.

Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.

Halbe hoorde Gerben roepen dat Harmanus niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanus vroeg wie dat dan wel was, en of Gerben de vader was. Gerben antwoordde: "Nee, helemaal niet." In het voorjaar van 1758 had Gerben op straat gevloekt en getierd en zich volgens Halbe wanhopig of buiten zichzelf aangesteld. Gerben zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Halbe weet verder niets.

Jacob Binnerts

Jacob Binnerts, wonend in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben Ybes, meesterbakker, heeft al een jaar of langer met veel razen en schelden tegen iedereen het dorp in alarm gebracht en daardoor iets met betrekking tot het samenleven verstoord. Jacob begint vervolgens te vertellen wat hij op zaterdag heeft gezien.

Jacob vervolgt over zaterdag 8 september: hij zag dat Gerben de schilder die de goot aan Harmanius Mulderings huis verfde, op drie afzonderlijke keren van de ladder trok. Gerben pakte hem ook bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben raakte onder. Gerbens vrouw schoot eveneens op de schilder toe. Hans Jans scheidde hen daarna van elkaar. Jacob weet verder niets; de afsluiting is verkort.

Pijtter Ybeles

Pijtter Ybeles, meestertimmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij en Goffe Albarts werkten in de zomer van 1758 aan het huis van Gerben Ybes, meesterbakker in hetzelfde dorp. Zij bespraken een maat die zij daar gebruikten. Gerben kwam dronken naar hen toe en vroeg wat zij met elkaar te bespreken hadden. Zij antwoordden: "Wij praten over ons eigen goed." Gerben schold Pijtter vervolgens met allerlei woorden uit. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst en zei: "Jij moet mij van het lijf blijven." Gerbens antwoord volgt op 000173.

Gerben antwoordde: "Als jij mij niet van het lijf blijft, zal ik je het mes in het hart. " Gerben ging vervolgens naar binnen en Pijtter ging door met timmeren. Daarna waren Pijtter en Gerben weer vriendelijk met elkaar. Pijtter weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Bergum op 1 oktober 1759. Hij is geen verwant van Gerben.

Albart Goffes

Albart Goffes, meestertimmerman in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring over hetzelfde werk in de zomer van 1758. Hij en Pijtter Ybeles werkten aan Gerbens huis en bespraken een maat die zij gebruikten. Gerben kwam naar hen toe en vroeg: "Wat hebben jullie met elkaar te bespreken?" Zij antwoordden dat hem dat niet aanging. Gerben en Pijtter kregen een woordenwisseling. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst. Gerben was dronken en zei tegen Pijtter dat hij hem van het lijf moest blijven. Hij dreigde het mes in Pijtters huid te steken. Daarna kwamen zij gemakkelijk weer tot elkaar en gingen verder vreedzaam met elkaar om. Albart weet verder niets.

Gerben Ybes, bakker in Oostermeer

Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.

Oostermeer 1757-1759 - Gerben Ybes, zijn vrouw en een mes

Oostermeer 1759 - burenruzie rond Gerben Ybes

Oostermeer 1758-1759 - gouden knopen en woorden voor het gerecht

Oostermeer 1759 - Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes

Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans | Toen en Toen

Oostermeer 1760 - Antje Foekes en de beurs op de markt

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer

Woning 1750.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.