Verlichting 1750.
Eestrum 1778: een koe dood gevonden in het land
Verklaringen van veehouder Jan Jansen Koning en zijn knecht Wijtte Tjerks, opgenomen op 23 juni 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op een zondagmorgen in juni 1778 ging Wijtte Tjerks naar het land van Jan Jansen Koning in Eestrum om te melken. Hij vond daar een blauwbonte koe van zijn baas dood liggen.
Wijtte voelde onmiddellijk met zijn hand onder de uier, maar vond daar niets. Hij zag dat de koe haar vier mieren miste. Ook ontbrak een stuk van haar oor.
Wijtte Tjerks ziet het dier liggen
Wijtte werkte als voorknecht bij Jan Jansen Koning. In zijn verklaring staat dat hij in zijn negentiende levensjaar was. Hij beschreef de koe als blauw bont.
De spenen en het stuk oor leken volgens Wijtte met een mes te zijn afgesneden. Hij wist niet wie dit had gedaan. Na het voorlezen van zijn verklaring zette hij zijn eigen handmerk onder het stuk.
Jan Jansen Koning gaat zelf naar het land
Jan Jansen Koning was huisman en in zijn tweeënveertigste levensjaar. Hij vertelde dat zijn knecht op zondagmorgen van het melken was teruggekeerd met het bericht dat een van de koeien dood op het land lag.
Jan ging meteen kijken. Het dier lag in een laagte waar een beetje modderig water stond. Hij bevestigde dat de vier spenen ontbraken en dat er ook een stuk uit een oor was verdwenen. De afgesneden plekken zagen er volgens hem netjes uit.
De avond daarvoor was de koe nog goed bij het melken geweest.
De oorzaak van haar dood bleef onbekend
Jan kon niet zeggen of de koe door de verwondingen was gestorven. Hij kon evenmin verklaren wie de beschadiging had veroorzaakt. Hij ondertekende zijn verklaring op 23 juni 1778 in Eestrum als Jan Jans Koning.
De verklaring van Wijtte en die van Jan werden diezelfde dag bij het gerecht vastgelegd.
Jan Jansen Koning in Eestrum
Zeer waarschijnlijk dezelfde veehouder: Dezelfde volledige naam en hetzelfde dorp komen in 1776 en 1778 terug. Eerst gaat het om de kist van zijn knecht, later om een dood gevonden koe. Hetzelfde boerenhuishouden is aannemelijk; er is geen aanwijzing dat beide gebeurtenissen dezelfde dader hadden.
Eestrum 1776: een opengebroken kist en kleding in Grijpskerk | Geschiedenis
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Eestrum
Andere plaatsen en verhalen
Dagelijks leven
Afbeeldingen bij het dagelijks leven
Verantwoording bij de verklaringen
- De bron gebruikt mieren voor de spenen. De herlezing geeft de uier en het negentiende levensjaar van Wijtte, en de levensjaarnotatie van Jan. De nadere omschrijving van de koe leest Lijtkmelke[?] en is niet tot een zekere soortnaam gemaakt.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
- Informatieboek van Tietjerksteradeel, toegang 13-38, boek 3, het genoemde dossier.
- Bijbehorende diplomatische transcripties en moderne teksten uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking C7-C16.
Verantwoording
Informatieboek van Tietjerksteradeel, boek 3, dossier IB3-D79, scans 251-253. De aangiften en verhoren zijn aan de hand van de beschikbare transcripties en moderne teksten afzonderlijk verwerkt.
De verklaring noemt Eestrum als "Ustrum". De schrijfwijze van een nadere aanduiding van de koe is onzeker en is niet stilzwijgend ingevuld.
De leeftijd van de knecht wordt in de transcriptie als het "negende" levensjaar weergegeven. Dat is niet zonder steun uit het handschrift veranderd in het negentiende.
Wijtte leidde uit de toestand van de wonden af dat een mes was gebruikt. Jan zei nadrukkelijk dat hij niet wist of de koe door de wonden was gestorven. Geen dader of doodsoorzaak vastgesteld.