Hooien 1773.
Eestrum 1776: een opengebroken kist en kleding in Grijpskerk
Een onbekende man werkte in december 1776 enkele dagen bij Jan Jansen Koning te Eestrum en sliep in het hooi. Na zijn vertrek miste knecht Sijtze Tjeerds de inhoud van zijn kist.
De betrokkenen reisden naar Grijpskerk. Daar herkenden zij de man en de kleding die hij droeg. Zij verklaarden op 20 december afzonderlijk in Bergum.
Jan Jansen Koning neemt een onbekende werker in huis
Jan Jansen Koning is boer te Eestrum en ongeveer veertig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, en ondervraagd. Op 11 december 1776 kwam hij thuis en trof hij bij zijn huis een onbekende man aan.
De man noemde zich Arjen Johannes de Jong. Hij zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest. Tot de daaropvolgende zaterdag werkte hij bij Jan en sliep hij in het hooi. Op zaterdagavond vroeg hij tot de volgende morgen te mogen blijven. Jan stond hem dat toe.
Op zondagmorgen riep de knecht Sijtze Tjeerds hem. Sijtze had zijn kist, die in het middelhuis had gestaan, ondersteboven in het hooivak gevonden. De onderste planken waren afgebroken en alle goederen ontbraken. De werker was weg. Jan zag dat het inderdaad zo was.
Uiteindelijk kwam Jan met zijn knecht in Grijpskerk. Daar trof hij de man in de herberg aan. Hij droeg kleding die Jan herkende als eigendom van Sijtze. Jan verzocht de burgers van het district de man in bewaring te nemen. Dat deden zij. In Jans aanwezigheid bekende de man de daad.
Jan noemde de volgende goederen:
- een zwart rokje van saai, een wollen weefsel;
- een groene damasten handrok met zilveren draadjesknopen. Damast is een weefsel met patronen; draadjesknopen zijn van dun zilverdraad gemaakt;
- een zwarte broek van saai;
- een paar zilveren gespen;
- een paar zwart gestreepte kousen;
- een paar schoenen met zilveren gespen.
Volgens Jan droeg de man de genoemde goederen toen hij hem aantrof, op de afzonderlijk genoemde gespen na. Die waren in Grijpskerk verkocht, zoals een zilversmid aan Jan had verklaard.
Jan wist verder niets. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum, 20 december 1776.
Sijtze Tjeerds herkent zijn kleding en het merk S:T:
Sijtze Tjeerds woont als knecht bij Jan Jansen Koning te Eestrum en is in zijn 23e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, en ondervraagd. Enige dagen had bij zijn boer een onbekende man gewerkt. Die zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest.
Op zaterdag had de man gevraagd tot zondagmorgen te mogen blijven. De boer stond dat toe. Toen Sijtze op zondag uit bed kwam en naar achteren ging, was de man vertrokken. Zijn kist lag ondersteboven in het hooivak. De onderste planken waren afgebroken en de inhoud was weg:
- een zwart rokje van saai;
- een groene damasten handrok met drieëntwintig zilveren draadjesknopen;
- een zwarte broek van saai met zilveren gespen, gemerkt S:T:;
- een paar zwart gestreepte kousen;
- een paar schoenen met zilveren gespen, eveneens gemerkt S:T:, maar met wat uitgesleten letters;
- een beetje geld, waarvan hij het bedrag niet wist.
Sijtze ging met Hepke Jans Koning op zoek. Uiteindelijk vonden zij de man in Grijpskerk. Hij droeg de goederen die Sijtze miste. Sijtze herkende ze als de zijne. Wel werd hem verteld dat de zilveren schoengespen aan een zilversmid in Grijpskerk waren verkocht.
De man, die zich te Eestrum Arjen Johannes de Jong had genoemd, verklaarde daar volgens Sijtze:
Fragment uit de verklaring: dat hij Zig aan dese Daad had Schuldig gemaakt en de Voornaamde goederen had gestolen
In modern Nederlands: Dat hij zich aan deze daad schuldig had gemaakt en de genoemde goederen had gestolen.
Sijtze kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum, 20 december 1776.
Hepke Jans Koning reist met de knecht mee
Hepke Jans Koning is ongehuwd en woont bij zijn broer Jan Jansen Koning te Eestrum. Naar zijn beste weten is hij ongeveer tweeëntwintig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, en ondervraagd.
Er had enige dagen een onbekende man bij zijn broer gewerkt. De man noemde zich Arjen Johannes de Jong, zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest.
Op zondagmorgen kwam Sijtze Tjeerds uit bed en vertelde hij dat de man vertrokken was. Zijn kist lag ondersteboven in het hooivak en de inhoud ontbrak. De knecht noemde:
- een zwart rokje van saai;
- een groene damasten handrok met zilveren draadjesknopen;
- een zwarte broek van saai met zilveren gespen;
- zwart gestreepte kousen;
- schoenen met zilveren gespen.
Hepke reisde met de knecht op zoek naar de man. Uiteindelijk hoorde hij dat deze in Grijpskerk in bewaring zat. Zij gingen erheen en troffen hem aan. Hij droeg de genoemde goederen. Hepke kende die goed en was er volledig van overtuigd dat ze Sijtze toebehoorden.
De man bekende de daad ook stellig in Hepkes aanwezigheid. Hepke wist verder niets. Na voorlezing sloot Hepke zijn verklaring af en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum, 20 december 1776.
Jan Jansen Koning in Eestrum
Zeer waarschijnlijk dezelfde veehouder: Dezelfde volledige naam en hetzelfde dorp komen in 1776 en 1778 terug. Eerst gaat het om de kist van zijn knecht, later om een dood gevonden koe. Hetzelfde boerenhuishouden is aannemelijk; er is geen aanwijzing dat beide gebeurtenissen dezelfde dader hadden.
Eestrum 1778: een koe dood gevonden in het land
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Eestrum
Over Eestrum
Plaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Verhalen uit plaatsen dichtbij
Dagelijks leven
Verantwoording bij de verklaringen
- De verklaring van Hepke vermeldt alleen dat de persoon zich in Grijpskerk Arjen[?] noemde. De aangeleverde tekst biedt geen betrouwbare aanvullende alias. Enkele reis- en bewaarplaatswoorden zijn onzeker; de eigen getuigenopgaven en hun afzonderlijke goederenlijsten zijn behouden.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Verantwoording
Informatieboek 3, C9, IB3-D64, IB3-V158-V160, bladen 198-204. Drie afzonderlijke verklaringen van 20 december 1776; dubbele invoer van blad 203 telt eenmaal.
De plaats wordt in de bronbewerking Ustrum genoemd en is hier voorlopig bij Eestrum geplaatst. Een exacte identificatie van de boerderij is niet vastgesteld. Arjen Johannes de Jong is de naam die de onbekende volgens de getuigen opgaf; afkomst en soldatendienst zijn zijn mededelingen.
Jan noemt een reis met zijn knecht; Sijtze en Hepke noemen hun gezamenlijke reis. De verslagen worden niet tot een enkele route gelijkgetrokken. Jan noemt verkochte gespen met een onzekere benaming; Sijtze noemt schoengespen. Ook de ambachtsaanduiding verschilt in Jans voorlopige lezing.
Onleesbare kledingwoorden en zinsdelen zijn weggelaten. Er is geen eigen verhoor van de beschuldigde of eindvonnis opgenomen. De originele scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.
De plaatsnamen Jistrum en Eestrum: Jistrum (Eestrum), Monumenten in Nederland. De lezing Ustrum in deze bronset is daarmee niet zelfstandig bevestigd.
V158-V160: Habbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, nam de verklaringen op verzoek van de fiscaal op. Alle drie getuigen zijn opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Het gezamenlijke ambtelijke slot noemt de grietman en een geassisteerde functionaris, waarvan de volledige titel onleesbaar is, op 20 december 1776. Ondertekeningen H. B. Sminia en J. W. Belnij, de laatste onzeker.
Bij Hepke is de laatste uitspraak over de schoengespen gedeeltelijk onleesbaar; zijn verklaring is niet aangevuld met de beter leesbare versie van Jan of Sijtze. Hepke meldt wat de knecht na het opstaan vertelde en beschrijft daarna zijn eigen herkenning en de stellige bekentenis in zijn aanwezigheid.