Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Eestrum 1776: kaas, boter en spek uit de kelder

In september 1776 verdwenen kaas, boter en spek uit de kelder bij Douwe Geerts in Eestrum. Douwe, zijn vrouw Ymkjen Dirks en zijn dochter Gertje vertelden op 1 oktober wat zij hadden gehoord en gevonden.

De grootste helft van een doorgesneden kaas was weg. De kleinste helft was in de kelder achtergebleven.

Bakkerij rond 1770.
Bakkerij rond 1770.

Douwe Geerts hoort gerommel bij het aanbreken van de dag

Douwe Geerts is boer te Eestrum en in zijn 70e levensjaar. Hij wordt verhoord. Hij noemt de ochtend van 20 september 1776 als het moment waarop hij iets aan het houten van zijn kelder ontdekte. De vorige avond had het venster op de haak gezeten.

Douwe noemde ook de ijzeren aan de binnenkant van het venster. Volgens hem leek er met een haak aan te zijn gewerkt. Uit de kelder waren verdwenen:

  • de grootste helft van een grove witte kaas, die hij de vorige zaterdag had ontvangen;
  • De hele kaas had volgens Douwe ongeveer eenentwintig pond gewogen.

  • ongeveer drie boter;
  • een beetje droog spek, waarvan hij het gewicht en de hoeveelheid niet kon bepalen.

De dief had de kaas doorgesneden en de kleinste helft achtergelaten. Bij het aanbreken van de dag had Douwe gerommel in zijn kelder gehoord. Hij meende dat het de knecht was, maar had niemand gezien. Hij wist niet door wie de diefstal was gepleegd.

Douwe wist verder niets over de zaak.

Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum, 1 oktober 1776.

Kaasbereiding rond 1770.
Kaasbereiding rond 1770.

Ymkjen Dirks beschrijft een bijna doorgeroeste roede

Ymkjen Dirks, de vrouw van Douwe Geerts te Eestrum, is ruim vijftig jaar oud. Zij kan haar leeftijd niet tot op een of twee jaar nauwkeurig bepalen. Zij wordt verhoord en noemt de ochtend van 29 september 1776.

Zij hadden geen braaksporen aan het houten keldervenster gevonden. De ijzeren roede van het venster, die bijna was doorgeroest, was eruit gebroken. Er lag een haak bij. Het leek Ymkjen dat de roede met die haak was uitgebroken.

Uit haar kelder ontbraken de volgende levensmiddelen:

  • de grootste helft van een grove witte kaas, die in zijn geheel ongeveer eenentwintig pond had gewogen;
  • naar schatting ongeveer drie pond boter;
  • een stukje droog spek.

De kaas was doorgesneden. Ymkjen wist helemaal niet wie dit had gedaan. Zij wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen . Bergum, 1 oktober 1776.

Gertje Douwes hoort mensen hard weglopen

Gertje Douwes woont bij haar vader Douwe Geerts te Eestrum en is in haar 17e levensjaar. Zij wordt verhoord. In een septembernacht lag zij in bed en hoorde zij gerommel in de kelder.

Eerst dacht zij dat het de kat was. Zij begon tegen haar zuster te spreken. Zij hoorde dat er mensen bij hun huis waren die hard wegliepen. In de ochtend ontdekten zij dat het houten venster van de kelder openstond. De ijzeren roede aan de binnenzijde, die bijna was doorgeroest, was eruit gebroken.

Uit de kelder ontbraken de grootste helft van een grove kaas, bijna drie pond boter en een stukje spek. Gertje wist niet wie de daad had gepleegd. Zij wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en ondertekende zij die eigenhandig. Bergum, 1 oktober 1776.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Eestrum

Over Eestrum

Verhalen uit plaatsen dichtbij

Dagelijks leven

Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Keuken rond 1770.
Zuivelbereiding rond 1770.
Zuivelbereiding rond 1770.
Turfwinning rond 1770.
Turfwinning rond 1770.
Arm gezin eenvoudig woonvertrek bedstede turfvuurtje roggebrood.
Arm gezin eenvoudig woonvertrek bedstede turfvuurtje roggebrood.

Verantwoording bij de verklaringen

  • Douwe noemt de ochtend van 20 september, Ymkjen 29 september en Gertjes oude hertaling de nacht tussen de 20e en 29e september[?]. Deze onzekere dagnummers zijn niet tot één zekere nacht herleid. Delen van de eerste handelingen aan haak en roede zijn onleesbaar.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Verantwoording

    Informatieboek 3, C8, IB3-D62, IB3-V149-V151, bladen 187-190. Verklaringen te Bergum op 1 oktober 1776. De voorlopige plaatslezing Jistrum is op de site onder Eestrum opgenomen.

    Douwe noemt 20 september, Ymkjen 29 september. Gertjes datumzin is voorlopig 'tussen de 20e en de 29e'. Deze verschillen zijn niet tot een en dezelfde nacht herschreven.

    De haak, houten venstersluiting en enkele geluidshandelingen zijn niet overal leesbaar. Douwes kaasgewicht is voorlopig 21 pond; Ymkjen noemt ongeveer 21 pond. Onleesbare zinsdelen zijn overgeslagen. Een dader of eindvonnis is niet opgenomen. De originele scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.

    De plaatsnamen Jistrum en Eestrum: Jistrum (Eestrum), Monumenten in Nederland. De lezing Ustrum in deze bronset is daarmee niet zelfstandig bevestigd.

    V149-V151: Habbe Baard van Sminia, van Tietjerksteradeel, nam de verklaringen op verzoek van de op. Het gezamenlijke ambtelijke slot noemt de grietman en de secretaris, te Bergum op 1 oktober 1776. De tweede ondertekening naast H. B. Sminia is gedeeltelijk onleesbaar. De beginformules zijn niet tot een zekere beëdiging aangevuld.

    Bij Douwe zijn het werkwoord over de roede en de precieze haakhandeling gedeeltelijk onleesbaar. Alleen zijn vermoeden dat er met een haak was gewerkt is weergegeven. Het exacte kaasgewicht in zijn eigen verklaring is onzeker. Ymkjens gedachte dat de roede met de erbij liggende haak was uitgebroken is als haar vermoeden behouden. Gertjes eerste gedachte aan de kat volgt uit de woorden eerst dat het de Kat Was; het verbindende werkwoord ontbreekt. De onzekere nachtdatum is niet opgelost door de verschillende data van haar ouders gelijk te trekken.