Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer (1737-1738)
Oostermeer 1737: rokken van het bed bij Wytse Foekes
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Wytse Foekes, verhoor januari
Wytse Foekes, boer in Oostermeer, is ruim zestig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
In de nacht tussen afgelopen zondag en maandag, de 29ste december jongstleden, omstreeks één uur, schreeuwde mijn meid luid. Zij zei tegen mijn dochter, die met haar op één bed sliep: 'Onze rokken worden van het bed getrokken.' Ik had al enige tijd wakker gelegen en niemand gehoord. Ik vroeg mijn dochter of de meid droomde. Zij antwoordde: 'Nee, onze rokken worden van het bed gehaald.'
Ik stond op en vond de genoemde rokken op de vloer vóór het bed. Ook zag ik dat de deuren van mijn middelhuis en voorhuis allebei openstonden. Mijn dochter had die zondagavond wel gesloten. Maandagochtend vond mijn knecht de twee sloten van die deuren in de koegrip, de goot achter het vee.
Uit de rokken was geld verdwenen. Mijn dochter miste naar haar beste herinnering vier à vijf dubbeltjes. Mijn meid miste ongeveer één carolusgulden. Ik kon niet vaststellen hoe de dief mijn huis was binnengekomen.
Boerenerf rond 1715.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
Verder verklaar ik dat ik gisterochtend het venster van mijn middelhuis open vond staan. Ik zag toen dat de houten roede die de avond tevoren in het kozijn had gestaan bovenaan was doorgesneden en onderaan bij de drempel in stukken was gebroken. Maar het lood van de ene glasruit was opgebogen, maar het glas zat er nog in. Buiten, vóór dat venster, vond ik de hamer en bijl van mijn zoon. Die hadden de avond tevoren in mijn kleine huis gelegen. Het genoemde venster was goed op de haak gedaan. Ik begrijp niet hoe het is opengegaan. Ik heb ook niet gemerkt dat de dief toen in mijn huis is geweest. Ik weet niet wie de dader is. Meer weet ik er niet van.
Na voorlezing sluit ik hiermee mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum, 5 januari 1738. Wytse Foekes. Afgelegd voor de commissaris en fiscaal op diezelfde dag. Genoemd worden F. Haijes en T. Ypeij.
De data 13, 16 en 17 december worden behouden, hoewel de eigen verklaring van Wytse Foekes een gebeurtenis rond 29 december beschrijft.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Hij zegt dat hij die dag buiten de deur had geluisterd naar het rumoer dat Jan Gerrijt, smid in Oostermeer, in zijn eigen stoep maakte.
Verhoor rond 1780.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
De verklaring is na het verhoor op 5 januari 1738 afgelegd voor de commissaris en fiscaal. F. Haijes en T. Ypeij worden genoemd. De kopie is met de oorspronkelijke stukken vergeleken en door hen bevestigd.
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Dezelfde jongen in een reeks verklaringen: Gerrijt Martinus woont in Oostermeer, wordt bijgenaamd Soldaat en is bij zijn verhoor in zijn zestiende levensjaar. Hij vertelt over kou, honger en de druk van zijn vader Martinus Claases. Hessel Harmens vindt hem slapend; andere inwoners noemen hem als verdachte zonder de diefstal zelf te hebben gezien. De terugkerende verdenkingen mogen niet worden voorgesteld als bewezen daderschap in iedere zaak. Dit is een sterke kandidaat voor de herinnering aan een jongen die herhaaldelijk wordt beschuldigd.
Wytse Foekes: inbraken en een dreigbrief
Zeer waarschijnlijk dezelfde benadeelde: De verklaringen uit Oostermeer in 1737 en de brandbriefzaak uit 1738 noemen dezelfde Wytse Foekes. De eerste verklaringen beschrijven zijn huis, dochter en dienstmeid. Het latere dreigbriefje is een afzonderlijke gebeurtenis. Een vermoeden tegen Gerrijt Martinus in de eerdere verklaringen identificeert niet automatisch de schrijver van de brandbrief.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1737-1738: Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Vervoer 1715.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Keuken rond 1750.
Boerenerf rond 1715.
Boerenerf rond 1715.
Woning rond 1715.
Arrestatie rond 1719.
Woorden en begrippen
- koegrip - goot of geul achter het vee in de stal.
- middelhuis - middendeel van woning of boerderij tussen voor- en achtergedeelte.
- luttelhuis - klein huis of bijgebouw op het erf; de precieze functie wordt hier niet genoemd.
- carolusgulden - guldenmunt of rekeneenheid; de naam verwijst naar keizer Karel V.
Gerelateerde zaken rond Gerrijt Martinus
1737: Gerrijt Martinus in de kou en op zoek naar beschutting
1737: het nachtelijke voorval in de herberg van Rinse Sijtses
1737: opengebroken deuren en vensters bij Wytse Foekes
1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
1737: de nachtelijke diefstal bij Oebele BinnertsGerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat - overzicht van de samenhangende zaken
Alle verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuwWytse Foekes verklaart in de oorspronkelijke tekst in de ik-vorm; die vorm is behouden. Het verhoor van Gerrijt Martinus is door de klerk in de derde persoon opgeschreven en blijft daarom in de derde persoon.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Boek 2; IB2-011. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.