Jubbega in de 18de eeuw

De 18de eeuw bracht twee ontwikkelingen samen: het oude agrarische Jubbega-Schurega bleef bestaan, terwijl langs de Compagnonsvaart een nieuwe veenwereld groeide. Kerk, school, boerenbedrijven, turfvaart en kleine handel kwamen daardoor steeds dichter bij elkaar.

1713-1715: een nieuwe kerk in Schurega

De huidige kerk van Schurega werd in 1715 gebouwd met steun van grietman Martinus van Scheltinga. Boven de ingang kwam een steen met familiewapens; in de westmuur zitten nog gevelstenen met "ANNO" en "1715". In de kerk staat een preekstoel van omstreeks 1700.

Turfvaart rond 1750.

1749: inwoners met heel verschillende middelen

Het quotisatiekohier van 1749 noemt concrete huishoudens. Arent Hendriks was huisman, een boer, en had drie volwassen personen in zijn huishouden; zijn aanslag bedroeg 33 pond en 3 stuivers. Winkelier Anne Cornelis leefde met twee volwassenen en drie kinderen en kreeg een aanslag van 27 pond en 19 stuivers.

In hetzelfde kohier staat Griet Luitjens als "arme weduwe". Haar huishouden telde drie volwassenen en haar aanslag bedroeg 9 pond. Arent Hendriks betaalde 33 pond en 3 stuivers; winkelier Anne Cornelis 27 pond en 19 stuivers.

Dorpsleven rond 1715.

1774: schoolmeester en voorzanger Marten Gaukes

Op 22 mei 1774 trouwde Marten Gaukes in Oudehorne met Antjen Annes uit Nieuwehorne. In de schoolmeesteraantekeningen wordt hij daarbij schoolmeester en voorzanger van Jubbega en Schurega genoemd. Hij was er in 1786 nog en wordt in 1791 als koster te Schurega vermeld.

1774: de Derde Sluis

In 1774 werd een sluis in de Schoterlandse Compagnonsvaart gebouwd. Rond die sluis ontstond Jubbega Derde Sluis. Schepen moesten hier wachten, schutten en soms goederen behandelen. Dat trok bewoning en kleine bedrijvigheid naar een plek die eerder vooral onderdeel van het veenlandschap was.

Turfvaart was meer dan turf steken

Voor elke lading waren meerdere werkzaamheden nodig: graven, drogen, stapelen, laden en varen. Daarnaast waren hout, gereedschap, voedsel en kleding nodig voor de mensen in het veen. Een veenkolonie bood daardoor werk aan meer beroepen dan alleen turfgravers.

Boerenerf rond 1700.

De bevolking groeit

Een latere studie geeft voor Jubbega 320 inwoners in 1744. Dat aantal steeg in de volgende eeuw sterk. De groei hing samen met de uitbreiding van de vervening en de ontwikkeling van nieuwe bewoning langs de vaart.

Oud dorp en nieuwe kern

Aan het einde van de eeuw bestonden dus twee verschillende landschappen naast elkaar: het oudere Jubbega-Schurega aan de weg met kerk en boerderijen, en de jongere veenkern bij de sluis. Die dubbele structuur bleef later in de plaats herkenbaar.

Wat is nog zichtbaar?

De kerk van Schurega uit 1715 staat nog aan de Kerklaan; de geveltoren is later vernieuwd.
De kernnaam Jubbega Derde Sluis herinnert aan de sluis van 1774. De oorspronkelijke sluis hoeft niet met de huidige waterstaatkundige situatie gelijkgesteld te worden.
De Compagnonsvaart en de langgerekte verkaveling houden de verbinding met de turfvaart herkenbaar.