Jubbega in de 16de eeuw

Jubbega en Schurega waren aan het begin van de 16de eeuw nog twee kerkelijke dorpen. De bewoning lag op hogere grond langs oude routes; ten noorden daarvan lagen grote veengebieden. In dezelfde eeuw kwamen kerkelijke samenvoeging, Reformatie en commerciële turfwinning bij elkaar.

1526: Schoterland stuurde mannen naar Steenwijk

In maart 1526 vroeg Willem Schenck van Toutenburg de grietman van Schoterland en Aengwirden om met vijftig van zijn beste mannen naar Steenwijk te komen. Gewapende mannen uit Schoterland dienden daar 24 dagen op eigen kosten. De rekening noemt geen dorpen. We weten daarom niet of onder deze mannen ook inwoners van Jubbega of Schurega waren.

Twee oude kerken waren in verval

In de 15de eeuw hadden Jubbega en Schurega ieder een kerk. Voor de Reformatie vroegen de dorpen toestemming om samen één nieuwe kerk te bouwen, omdat de twee oude gebouwen vervielen. Kort voor 1580 was de gezamenlijke kerk gereed op een andere plek.

Graanverwerking rond 1550.

1551: Jobbegea en Scuringea in de veenakte

De oprichtingsakte van de Schoterlandse Veencompagnie noemt Jobbegea en Scuringea samen met andere dorpen in het ontginningsgebied. Het hoogveen kreeg daarmee een nieuwe economische betekenis. Niet alleen brandstof voor eigen gebruik, maar grootschalige turfverkoop werd het doel.

"In friesland binnen ende omtrent die dorpen van Hornsterzwaege/Jobbegea/Scuringea/Oldehorne/Niehorne/Catlijck/Brongergae"

Modern Nederlands: "In Friesland, in en rond de dorpen Hoornsterzwaag, Jubbega, Schurega, Oudehorne, Nieuwehorne, Katlijk en Brongerga."

De drie compagnons Pieter van Dekema, Johan van Cuyck en Floris Foeyts gingen uit van een aankoop ter grootte van 8000 roeden voor 16.000 gouden gulden. Jubbega en Schurega stonden daarmee letterlijk in de omschrijving van het gebied waarin zij veengrond wilden verwerven.

Voor de afvoer van turf liet de compagnie waterwegen graven. De hoofdvaart schoof vanuit het westen langzaam naar het veengebied van Jubbega. De grote bevolkingsgroei langs de vaart kwam pas in latere eeuwen.

Hooioogst rond 1565.

1569: kerkgrond mocht worden verkocht

Een aantekening bij de Beneficiaalboeken meldt dat het Hof van Friesland op 24 december 1569 toestemming gaf aan de patroon van Jubbega om bepaalde patroonslanden te verkopen. De opbrengst moest ten bate van het patronaat worden belegd en de verkoopakten moesten worden geregistreerd.

Van Schoterland zijn de gewone Beneficiaalboek-opgaven van 1543 niet bewaard. Voor Jubbega kunnen daarom geen lokale 1543-gegevens over pastorie, vicarie of kerkbezit uit dat register worden ingevuld.

Veer rond 1550.

Kerk en dorp na de Reformatie

De gezamenlijke kerk was rond de tijd van de Reformatie nieuw. De katholieke inrichting verdween, maar het gebouw bleef een centrum voor Jubbega en Schurega. Bij de restauratie in 1995 zijn resten van de 16de-eeuwse voorganger teruggevonden.

Landbouw bleef de basis op het zand

De grote veenexploitatie betekende niet dat alle bewoners turfgravers werden. Op de zandgrond bleven boeren vee houden en gewassen verbouwen. Pas in de 18de en vooral 19de eeuw groeide de veennederzetting bij de Compagnonsvaart zeer sterk.