Jubbega in de 17de eeuw

Jubbega en Schurega bleven in de 17de eeuw kleine agrarische nederzettingen, maar de vervening kwam steeds dichterbij. De Schoterlandse Compagnonsvaart werd oostwaarts verlengd en vormde de hoofdroute voor turf, mensen en goederen.

1644: een nieuwe school

De kerkvoogdijrekeningen noemen al in 1630 een schoolmeester: Rencke Sioeres. In 1631 ontving Andries Willems 27 Carolusguldens voor schooldienst. Op 6 december 1644 werd vervolgens de bouw van een nieuwe school afgerekend.

"ter saecke de leverantie van een nieuwe schole voor de Ingesetenen gemaeckt"

Modern Nederlands: "voor de levering van een nieuwe school die voor de inwoners is gemaakt"

Timmerman Elle Annes kreeg daarvoor 31 Carolusguldens en 7 stuivers.

Onderwijs rond 1600.

Roelof Jans kreeg in 1645 nog 30 Carolusguldens en 10 stuivers voor twee jaar schooldienst.
Sioerdt Claesen ontving in 1648 20 Carolusguldens.
Roucke Wijbes kreeg in 1649 17 Carolusguldens voor een jaar.
Engbert Alles ontving in 1650/51 en 1651/52 telkens 20 Carolusguldens.
Hans Jacobs kreeg van 1655 tot 1658 telkens 20 Carolusguldens per jaar en wordt in 1666 nog als schoolmeester genoemd.

Boerderijen bleven het oude dorp bepalen

Schurega en Jubbega lagen langs de hogere gronden. Historie Heerenveen toont een Saksische boerderij die op 1661 wordt gedateerd. Zulke erven stonden er al voordat de latere kern bij de Derde Sluis ontstond.

Herberg rond 1600.

De turfwinning schuift naar het oosten

Naarmate de hoofdvaart verder werd gegraven, kwamen ook zijwijken het veen in. Turf moest worden gestoken, op hopen drogen en daarna per praam of ander klein schip naar de hoofdvaart worden gebracht. Dat werk was seizoensgevoelig en zwaar.

Voor plaatselijke boeren kon de vervening tegelijk een afzetmarkt en extra werk betekenen. Zij konden voedsel, paardenwerk of vervoer leveren. De economische wereld van het veen en die van het boerenbedrijf waren daardoor niet volledig gescheiden.

Grondwerk rond 1700.

Kerk en school als vaste punten

De 16de-eeuwse gezamenlijke kerk bleef in gebruik. School en kerk waren voor een verspreid dorp belangrijke ontmoetingsplaatsen. Juist doordat huizen en boerderijen ver uit elkaar lagen, waren zulke gedeelde voorzieningen herkenbare punten in het landschap.

Nog geen Derde Sluis

De bekende veenkern Jubbega Derde Sluis bestond nog niet. Die naam hoort bij de sluis van 1774. In de 17de eeuw lag de oudere bewoning van Jubbega-Schurega aan de weg; het veengebied raakte pas later veel dichter bevolkt.

Schoolonderwijs was kwetsbaar

Een kleine dorpsschool had niet altijd jarenlang dezelfde meester. Het inkomen was beperkt en schoolmeesters combineerden het lesgeven vaak met kerkelijke taken of andere inkomsten.

Voor kinderen gold geen leerplicht. Een boeren- of arbeidersgezin kon een kind bovendien nodig hebben bij werk. Schoolbezoek hing daardoor samen met seizoen, afstand, geld en de keuzes van het huishouden.