Tjalleberd in de 17de eeuw

In de 17de eeuw was Tjalleberd de belangrijkste kerkelijke plaats van Aengwirden. De predikant woonde er en ook de rechtbank wordt er in 1652 genoemd. Daardoor kwamen kerk, bestuur en onderwijs in dit langgerekte landbouwdorp bij elkaar.

Een vaste schoolmeester voor heel Aengwirden

Tijdens de Republiek had Aengwirden één vaste schoolmeester en die woonde in Tjalleberd. In de andere dorpen kon alleen in de winter een tijdelijke meester worden aangesteld. De vaste meester was niet alleen leraar, maar ook koster, voorzanger en vaak organist.

Boerenerf rond 1650.

In 1690 wordt Jelle Taes als schoolmeester genoemd. Op 9 november 1694 kreeg hij schoolgeld voor een weeskind. In januari 1706 en mei 1707 wordt hij nog aangeduid als schoolmeester van Aengwirden of schoolmeester te Tjalleberd. Daarmee is onderwijs hier uitzonderlijk concreet te volgen.

1670: een klok met namen uit het dorp

De huidige kerk bezit een klok die Petrus Overney in 1670 in Leeuwarden goot. De klok is ouder dan het huidige kerkgebouw. Een oude beschrijving noemt bij de klok ook namen van kerkelijke en bestuurlijke functionarissen uit de omgeving.

Zuivelbereiding rond 1650.

Op de klok staat de korte makerszin: "Petrus Overney heeft mij gegoten in Leeuwarden 1670." Zo'n voorwerp is een directe 17de-eeuwse bron die nog in Tjalleberd aanwezig is.

De kerk werd in 1626 opnieuw gebouwd

De dorpsgeschiedenis vermeldt dat in 1626 een nieuwe kerk op de plaats van de oudere kerk kwam. Die werd in 1742 opnieuw vervangen. De klok van 1670 en een 17de-eeuwse preekstoel werden in het latere gebouw bewaard.

Turfwinning rond 1600.

Boeren en een groeiend Heerenveen

Tjalleberd bleef een landbouwdorp met lange kavels en natte gronden. Heerenveen groeide op korte afstand door turfhandel en scheepvaart. Voor boeren betekende dat een nabij centrum voor verkoop, ambachten en diensten, zonder dat het dorp zelf een veenstad werd.

De Streek bleef één bestuurlijk gebied

Terband, Luinjeberd, Tjalleberd en Gersloot vormden samen Aengwirden. Belastingen, rechtspraak, kerkelijke organisatie en waterproblemen moesten daardoor vaak op een groter niveau dan één dorp worden geregeld.

Een schoolmeester voor kinderen uit een groot gebied

Omdat Tjalleberd de vaste school van Aengwirden had, kwamen onderwijs en afstand samen. In de andere dorpen kon een winterschool dichterbij zijn, maar die was tijdelijk. Wie naar de vaste school ging, moest over de weg of langs de streek naar Tjalleberd komen.

In 1694 werd voor een weeskind schoolgeld aan Jelle Taes betaald. Die betaling werd afzonderlijk in de administratie verantwoord.