25 september 1836: soldaten bij een bijeenkomst van Afgescheidenen in Tjalleberd
Op zondag 25 september 1836 kwamen Afgescheidenen in Tjalleberd bijeen in de schuur van scheepstimmerman Hendrik Johannes Abel. Predikant Simon van Velzen was uit Leeuwarden gekomen om te preken. Het grietenijbestuur van Aengwirden wist vooraf van de bijeenkomst en had militairen laten komen.
Bij de Nieuwe Brug onder Terband stonden die ochtend 41 militairen klaar: een officier, 36 manschappen, drie onderofficieren en een tamboer. De grietman en zijn secretaris sloten zich bij hen aan. Volgens het officiele proces-verbaal waren in de schuur ongeveer 300 mensen aanwezig.
Woning rond 1800.
De schuur wordt ontruimd
De grietman beval de bijeenkomst uiteen te gaan. Toen niet iedereen vertrok, rukten de soldaten met slaande trom op. Politiedienaren en militairen namen de uitgangen in. De bezoekers verlieten de schuur. Het officiele verslag en het latere eigen verslag van Van Velzen beschrijven dezelfde ingreep vanuit verschillende standpunten.
Van Velzen probeerde daarna de doop, de bevestiging van een diaken en een huwelijk in kleinere groepen in woonhuizen voort te zetten. In zijn herinnering beschrijft hij hoe gewapende mannen hen telkens opnieuw naar een volgend huis dreven.
Dorpsleven rond 1850.
Soldaten in de huizen
Militairen werden bij inwoners ingekwartierd. In het huis waar Van Velzen de nacht wilde doorbrengen zaten een sergeant, vier soldaten en een tamboer. Buiten verzamelde zich later een luidruchtige menigte. De grietman en de officier lieten het huis die nacht bewaken.
De volgende ochtend begeleidden soldaten de wagen van Van Velzen tot de grens van de gemeente. In zijn eigen verslag schreef hij dat bij het afscheid een bajonet door de kap van de wagen werd gestoken. De soldaten bleven tot 3 oktober in Tjalleberd en omgeving ingekwartierd.
Landschap rond 1800.
Drie verschillende verslagen
Van deze dag zijn meerdere stemmen bewaard. De grietman maakte een proces-verbaal op. Van Velzen schreef later uitvoerig over zijn eigen ervaringen. De hervormde predikant J.Th.H. Huguenin schreef in een particuliere brief juist dat hij tevreden was dat Van Velzen zijn plannen niet had kunnen uitvoeren. Zijn eigen kerkgangers liepen die zondag naar buiten om naar de oprukkende soldaten te kijken.
Van Velzen werd in Heerenveen aanvankelijk vrijgesproken. In hoger beroep in Leeuwarden kreeg hij een boete van 100 gulden. Zes andere betrokkenen kregen lagere boetes.
Het verslag van Simon van Velzen
Terug naar Tjalleberd
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Tjalleberd
Dagelijks leven
Kleding rond 1850.
Woning rond 1850.
Bakkerij rond 1833.
Hooioogst rond 1800.
Herberg rond 1800.