De Knipe in de 17de eeuw
Langs de turfvaart groeide een lint van huizen. Turfwerk, schippers en de eerste school en kerk bepaalden het dorpsleven.
Nieuw-Brongerga en Nieuw-Katlijk
De nederzetting aan de Schoterlandse Compagnonsvaart groeide na de aanleg in de 16de eeuw. Langs de westelijke vaart ontstond het latere Benedenknijpe, ook Nieuw-Brongerga. Verder naar het oosten lag Bovenknijpe, voorheen Nieuw-Katlijk. De oude namen komen in verschillende beschrijvingen voor.
De huizen lagen aan beide zijden van het water, waar turf met platte boten kon worden afgevoerd en landwegen de vaart kruisten. Veenarbeiders woonden er naast schippers, kleine handelaren en boeren.
Turfwinning rond 1700.
Turf vervoeren naar Heerenveen
Met spaden en ander eenvoudig gereedschap werd het veen losgemaakt. Nadat de turven waren gedroogd, laadde men ze op kleine pramen. Op de hoofdvaart konden schippers naar Heerenveen varen, vanwaar de turf via Friese waterwegen werd verhandeld.
Het waterpeil werd geregeld met vernauwingen, de zogenoemde knijpen, en sluizen. Daarom konden de bewoners niet zomaar overal en altijd met grote schepen varen. De bronvermeldingen geven geen vaste doorvaartdiepte. De vaart bleef vooral een route voor de turfhandel, geen aantoonbare vaste passagiersdienst.
Scheepvaart rond 1650.
1631: een school, 1642: een eigen gemeente
In 1631 was er al een openbare school. Kinderen van de groeiende veennederzetting hoefden daardoor niet alleen op onderwijs in oudere omliggende dorpen te vertrouwen.
De protestanten in Knijpe maakten aanvankelijk deel uit van de gemeente Heerenveen. In 1642 kreeg Knijpe een zelfstandige gereformeerde gemeente. De eerste predikant hield zijn diensten in een boerenschuur. Pas in 1661 kwam er een eigen kerkgebouw.
Ook doopsgezinden leefden hier
In de tweede helft van de 17de eeuw bestond er in en rond Knijpe een doopsgezinde gemeenschap. In de oude overzichten worden bijeenkomsten met Heerenveen, Mildam en Knijpe in verband gebracht. Er waren verschillende stromingen en eigen leraren. De volgelingen van Menno Simons weken af van de gereformeerde staatskerk, onder meer doordat zij de kinderdoop afwezen.
De oudste vermeldingen van doopsgezinde leraren in de streek dateren uit de jaren tachtig van de 17de eeuw. Voor een afzonderlijke bijeenkomst in Knijpe in deze eeuw is geen uitvoerig ooggetuigenverslag teruggevonden.
1672: strijd in Schoterland, maar niet elk dorp was slagveld
In het Rampjaar 1672 probeerden de troepen van de bisschop van Münster door Zuidoost-Friesland op te trekken. In Schoterland werd de toegang bij Heerenveen verdedigd. De geschiedenis van Heerenveen behandelt de militaire betekenis van het gebied.
De verdediging speelde zich af bij de toegangswegen naar Heerenveen. Voor de huizen van Knijpe is geen afzonderlijk gevechtsverslag uit 1672 gevonden.
Onderwijs rond 1680.
Wat is nog zichtbaar?
- Het tracé van de oude Compagnonsvaart en de dwarswijken.
- De hervormde kerk uit 1661.
- Het langgerekte patroon van bebouwing langs de vaart.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.