Oranjewoud in de 17de eeuw

Aan het begin van de 17de eeuw bestond Oranjewoud nog niet als herkenbare buitenplaats. Rond Brongerga lagen heide, boerderijen en landbouwgrond. Ten noorden daarvan lagen de venen en westelijk groeide Heerenveen snel door turfhandel, scheepvaart en ambachten.

Een landelijk gebied naast een groeiende veenplaats

De vaarten die voor de turfwinning waren gegraven, brachten meer verkeer naar de omgeving. Heerenveen telde in het begin van de 17de eeuw al enkele honderden inwoners en trok in het seizoen bovendien turfgravers uit andere gewesten. Voor boeren bij Brongerga betekende dat een markt en een groeiend centrum op korte afstand.

Boerenerf rond 1650.

1676: Albertina Agnes koopt een state

In 1676 kocht prinses Albertina Agnes, weduwe van stadhouder Willem Frederik van Nassau-Dietz, van de familie Sickinga een state op de zandrug bij Brongerga. De belangrijkste boerderij van het goed werd als buitenhuis gebruikt en vergroot. Vanaf deze aankoop raakte de naam Oranjewoud verbonden met het bezit van de Friese Nassaus.

Het was geen plotseling aangelegd paleis in een leeg landschap. De buitenplaats kwam terecht tussen bestaande landbouwgronden en bos. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed noemt voor deze tijd een groot hakhoutbos in het gebied van de latere buitenplaatsen Oranjewoud en Oranjestein.

Turfwinning rond 1600.

Vanaf de jaren 1680 ontstaat een herkenbare aanleg

De eerste bekende uitgaven aan het park dateren uit 1682. Op de kaart van Schotanus uit 1698 zijn al een rechthoekig grachtenstelsel en rechte boomsingels te zien. Daarmee werd het landschap rond het huis doelbewust ingericht. Water diende niet alleen voor afvoer, maar ook als onderdeel van de buitenplaats.

Voor zo'n aanleg waren hoveniers, grondwerkers en onderhoud nodig. Daarnaast bleven boerderijen op en rond het bezit voedsel en inkomsten leveren. Complete personeelslijsten uit deze vroege jaren zijn niet bewaard, zodat het aantal arbeiders niet bekend is.

Boerenerf rond 1600.

Een vorstelijk huis met een eigen kerkzaal

Dat de buitenplaats werkelijk als verblijf werd gebruikt, blijkt ook uit een kerkelijke gebeurtenis. Predikant David Flud van Giffen hield in januari 1680 een preek in de kerkzaal van het vorstelijke paleis voor Albertina Agnes en haar zoon Hendrik Casimir II. De preek veroorzaakte later een kerkelijk conflict over zijn leer.

1696: Albertina Agnes overlijdt in Oranjewoud

Albertina Agnes overleed op 24 mei 1696 in Oranjewoud. Het landgoed ging daarna over op de volgende generatie van de Friese Nassaus. De grote formele verbouwing en tuinaanleg die het 18de-eeuwse Oranjewoud zou bepalen, moest toen nog beginnen.