Oranjewoud door de eeuwen heen
Oranjewoud ontstond niet als een gewoon dorp met een oude dorpskern. Het groeide rond het oudere Brongerga, waar al in de middeleeuwen mensen woonden. Op de hogere zandgrond lagen boerderijen, heide en bos; ten noorden daarvan begonnen de grote Schoterlandse venen.
Brongerga bestond al voor de buitenplaatsen
Archeologische gegevens wijzen op bewoning en activiteit in Brongerga in de 12de en 13de eeuw. Ook stond er een middeleeuwse kerk. In 1523 komt de plaatsnaam Broyngergae in een oorkonde voor. De naam Oranjewoud verscheen pas veel later, toen de Friese Nassaus hier een buitenverblijf kregen.
Landschap rond 1800.
1551-1566: de vervening komt dichtbij
In 1551 richtten Pieter van Dekema, Johan van Cuyck en Floris Foeyt de Schoterlandse Veencompagnie op. De compagnie kocht ook veengrond onder Brongerga. Voor de afvoer van turf werden de Heerensloot en Compagnonsvaart gegraven. In 1566 bereikte de vaart het Brandemeer onder Brongerga, ongeveer bij het latere De Knipe.
Landschap rond 1800.
De nieuwe waterwegen brachten werk en vervoer, maar veroorzaakten ook waterproblemen. Vanaf 1563 procedeerden grondeigenaren omdat veenwater hun land beschadigde. Het is een concreet voorbeeld van hoe een onderneming in het veen het dagelijks bestaan van boeren buiten het eigenlijke wingebied kon raken.
Oranjewoud 16de eeuw1676: Albertina Agnes koopt een state
Prinses Albertina Agnes kocht in 1676 een state van de familie Sickinga. Een boerderij werd tot buitenhuis verbouwd. Vanaf de jaren 1680 verschenen grachten en rechte boomsingels; op de kaart van 1698 is de eerste formele aanleg al zichtbaar.
18de eeuw: een vorstelijk landschap
Vanaf 1703 werd Oranjewoud verder uitgebouwd met medewerking van Daniël Marot. Het geplande hoofdgebouw kwam er niet, maar zijvleugels, een groot kanaal, lanen en later sterrenbossen en een doolhof wel. Rond dit sierlandschap bleven landbouwgronden en boerderijen liggen.
Oranjewoud 17de eeuw19de eeuw: nieuwe huizen, bos en bezoekers
De oude Nassau-vleugels werden in 1803 en 1805 afgebroken. In 1829-1830 verrees een nieuw landhuis Oranjewoud. Andere buitenplaatsen, pachtboerderijen, bospercelen en uitspanningen maakten het gebied tot een combinatie van woongebied, werklandschap en bestemming voor wandelaars.
Oranjewoud 18de eeuwJacobus Craandijk bezocht het gebied in 1881. Zijn beschrijving noemt lanen, buitenplaatsen, vijvers, een hertenkamp en herbergen. Zijn verslag van Oranjewoud is apart hertaald.
Oranjewoud 19de eeuwZijn verslag van Oranjewoud is apart hertaald
Andere plaatsen in de omgeving
Oranjewoud door de eeuwen heen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oranjewoud
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Herberg rond 1800.
Scheepvaart rond 1565.
Graanverwerking rond 1550.
Boerenerf rond 1650.
Boerenerf rond 1600.
Het huidige Oranjewoud.
