Katlijk door de eeuwen heen
Katlijk is een oud kerkdorp op de overgang van zand, heide, veen en de lage landen van de Tjonger. Het dorp kreeg geen dichte kern: boerderijen en huizen lagen verspreid. Juist daardoor zijn landbouw, waterbeheer en ontginning belangrijker voor de geschiedenis dan grote stedelijke gebouwen.
Van middeleeuwse parochie naar 16de-eeuws dorp
Katlijk wordt in 1315 als parochie genoemd. De huidige Thomaskerk dateert van omstreeks 1525. In de eerste helft van de 16de eeuw leefden bewoners vooral van het land, maar vanaf 1551 begon een nieuwe fase toen de Schoterlandse Veencompagnie op grote schaal turfrechten kocht.
Hooioogst rond 1550.
1551 en 1552: namen, bedragen en een kaas
Op 23 december 1551 verkochten Douwe Martensz en Griet Foeckedr zeven roeden veen aan Pieter van Dekema voor 14 goudgulden en anderhalve el laken. Acht maanden later verkochten pastoor, vicaris en kerkvoogden turfrechten op vijftig roeden voor 325 goudgulden plus een nieuwe kaas.
Onderwijs rond 1850.
Bij die tweede koop bleef de grond eigendom van de verkopers. Van Dekema kreeg het recht de turflaag weg te halen. Zulke akten maken de overgang van boerenveen naar bedrijfsmatige turfwinning concreet: percelen kregen naast hun agrarische waarde ook een prijs als brandstofvoorraad.
Katlijk 16de eeuw1609: samen tegen het water
De Tjonger kon water opstuwen over hooi- en weilanden. In 1609 maakten inwoners daarom afspraken over dijken, controle en eventueel watermolens. De oude tekst klaagt over "de overfloedige wateren". Voor boeren ging het daarbij rechtstreeks om gras, hooi en vee.
1795: alleen in de winter naar school
Anne Pieters was in 1795 winterschoolhouder en kreeg 36 Carolusguldens per jaar. Kinderen gingen in het winterhalfjaar naar school; in zomer en herfst hielpen zij op het land. De meester verdiende daarnaast als koster, klokluider, grafdelver en voorzanger.
Katlijk 17de eeuw19de eeuw: school, bos en kerkelijke verdeeldheid
In 1826 telde de Katlijker school 42 leerlingen. Tien jaar later verdween de winterschool en gingen kinderen naar Mildam. Tegelijk veranderde het landschap door ontginning en bosaanleg. In 1842 kwamen Afgescheidenen bijeen in huizen van onder anderen arbeider Jeip Andries Siezenga en boerenknecht Jan Alberts Looper.
Katlijk 18de eeuwDe bijeenkomsten van de Afgescheidenen in Katlijk in 1842 zijn apart uitgewerkt met de namen uit de kerkelijke notulen.
Katlijk 19de eeuwDe bijeenkomsten van de Afgescheidenen in Katlijk in 1842
Andere plaatsen in de omgeving
Katlijk door de eeuwen heen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Katlijk
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Scheepvaart rond 1565.
Boerenerf rond 1650.
Turfwinning rond 1600.
Boerenerf rond 1600.
Turfvaart rond 1750.
Het huidige Katlijk.
