Craandijk wandelt door Oranjewoud (1882)

Jacobus Craandijk nam Oranjewoud op in Wandelingen door Nederland met pen en potlood. De beschrijving verscheen in deel 6 in 1882. Hij kwam per trein uit de richting Wirdum en stapte bij Oudeschoot uit. Daarna ging hij te voet verder.

Van het station naar het Woud

Tegenover het eenvoudige station zag Craandijk de bossen van Jagtlust. Het huis was al gesloopt en het plantsoen was verwilderd. Langs de grindweg stonden wildgroeiende hagen en verwaarloosde witte hekken rond een grote weide. In die weide bleven losse bomen en boomgroepen over van het vroegere dichtere bos.

Hij zag ook oude walvisribben die als versiering waren neergezet. Verder lagen eikenlanen, hakhout, akkers en weilanden. De spits van Oudeschoot stak boven het groen uit.

Oudeschoot en de rand van Oranjewoud

Bij de grote straatweg zag hij Heremastate tussen hagen en donkere sparren. Bij Jagtlust lag een kleine heuvel met een rustieke koepel. Vanaf die hoogte keek men over bossen, akkers en weiden naar Oudeschoot.

Op de akkers stonden door het natte weer laat in het seizoen nog schoven. Achter lagere bossen verhief zich het hogere geboomte van Oranjewoud.

Herberg rond 1850.

Een zandweg tussen bomen en hagen

Na enkele buitenplaatsen die Veenwijk heetten, ging de grindweg over in een zandweg. Craandijk vond dat een verbetering voor het landschap. Eiken spreidden hun takken over het spoor. Langs de weg stonden wilgen, elzen, populieren en eiken, met doorn- en beukenhagen en groene bermen.

Bij Klein Jagtlust sloeg hij de lanen nog niet in. Hij volgde de zandweg tot die bij een huis scherp boog en het bos in liep.

Kamperfoelie en insecten

In het bos liep hij door een donkere laan met een beschaduwd voetpad. De bomen waren niet allemaal reusachtig, maar hij noemt stevige eiken, witte berken, elzen en hakhout. Zonlicht viel tussen de bladeren door.

Kamperfoelie klom rijk langs de bomen en gaf geur af. In de warme namiddag zwermden en zoemden veel insecten. Na een lange periode met slecht weer genoot Craandijk zichtbaar van de zon.

Herberg Heidewoud

Bij de herberg Heidewoud kwamen verschillende wegen samen. Men kon er logeren en het Woud van daaruit doorkruisen. Craandijk ging niet naar binnen omdat zijn tijd beperkt was. De weg rechtdoor zou naar Oldeberkoop hebben geleid.

Water, broeibakken en volieres

Hij koos een zijlaan en kwam aan helder water. Aan de overkant lagen broeibakken, volieres, een tuin en veel verschillende bomen. Dit hoorde bij de overplaats van Oranjewoud, eigendom van De Blocq van Scheltinga.

Langs het water bereikte hij een van de opvallendste plekken van de wandeling: een laan van vier rijen lindebomen. Aan het eind stond het grijze huis Oranjestein op de plaats van de vroegere prinselijke oranjerie.

Oranjestein en Oranjewoud

Aan beide kanten van de lindenlaan lagen plantsoenen. Voor het witte huis stond vee in een weiland. Craandijk noemt volle bloemperken, brede paden, grote gazons, boom- en struikgroepen en heldere, slingerende vijvers. Hij onderscheidde treuressen, populieren, beuken en zware eiken.

Ook de overplaats had veel bloemen en hoge bomen. Wandelaars mochten beide terreinen bezoeken onder begeleiding van de tuinman.

Brinken en bruggen

Craandijk vond de brinken karakteristiek: grote graspleinen met hoge eiken. Op een van die terreinen was enkele jaren eerder een Noorder Zendingsfeest gehouden.

Het donkere veen maakte het water volgens hem bijzonder helder. Vanaf een brug keek hij onder brede boomkruinen over stil water waarin de stammen scherp weerspiegelden. Een tweede brug, uit 1740 over de Oranjegrift, bood opnieuw een fraai uitzicht.

Hooiwagen rond 1870.

Herberg De Kop en jonge roeiers

Een eikenlaan liep in de richting van Brongerga. Bij de vijvers achter Oranjewoud lag herberg De Kop, een rustplaats voor wandelaars. Jongeren konden er een roeiboot gebruiken. Craandijk merkt droog op dat dit gretig, maar niet altijd even handig gebeurde.

De rechte weg naar De Knijpe langs de Prinsewijk vond hij al snel kaal en onaantrekkelijk. Daarom keerde hij terug.

De Tent en Klein Jagtlust

Op de terugweg kwam hij langs De Tent, een uitspanning met een vrij hoog terras. Hij zou er graag hebben gerust, maar de avond viel. De Tent was nog maar kort daarvoor als uitspanning ingericht.

Craandijk vertelt dat de heer Bieruma Oosting, zoon van de eigenaar van Oranjestein, er eerder zijn buitenverblijf had. Klein Jagtlust was verbonden geweest met P. Heringa Cats, die bekendstond om grote legaten aan personeel en ondergeschikten.

Het wordt donker

De brede weg liep onder hoge bomen langs bossen en een hertenkamp. Daarna ging de kunstweg over in zand. De buitenhuizen, bloemtuinen en het dichte hout bleven achter hem.

Over de vlakke velden viel dauw. Het werd stil en kil en er stak een gure wind op. Daarmee eindigt Craandijks zomeravond in Oranjewoud: niet bij een monument, maar op de donkere weg terug naar Heerenveen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.