1875: langs de Noorderdwarsvaart
Na het vastgelopen hooischip liep Jacobus Craandijk langs de Noorderdwarsvaart. Hier keek hij vooral naar het dagelijkse leven langs het water.
Huizen, erven en oude bomen
Langs de vaart liep een voetpad. Aan de overkant lagen weilanden, doorsneden door sloten. Tussen groepen bomen stonden boerderijen. Hun erven weerspiegelden in het rustige water.
Aan de kant van het voetpad stond eerst een rij eenvoudige woningen dicht bij elkaar. Verderop kwamen tuinen en erven tussen de huizen. Bij een scheepstimmerwerf stond een huis tussen twee zeer oude lindebomen. Craandijk noemt die bomen de oude getuigen van de groei van Drachten.
Tegen arbeiderswoningen groeide klimop. Hij zag vlierstruiken met witte bloemtrossen, bemoste daken en verwilderde hagen waar winde doorheen groeide. In de verte boog het hoge geboomte zich over een brug.
Kinderspel rond 1835.
Draakvliegen in de weilanden
In de weide tussen de dwarsvaart en de Noorderstraatweg was het vee naar een hoek geweken. Jongens en meisjes waren er aan het vliegeren. Craandijk gebruikt het Friese woordgebruik: zij gingen "draakvliegen".
Sommige vliegers stonden al hoog in de lucht. Een jongen rende met een vlieger in zijn hand om hem omhoog te krijgen. Steeds klonk de roep "meer bot": er moest meer lijn worden gegeven.
Wanneer een vlieger neerkwam, renden jongens door de weide en sprongen zij over sloten. Wie er het eerst bij kwam, kon voorkomen dat een ander de vlieger vond en hem "prijs" verklaarde.
Schooltijd en ijs
Volgens Craandijk kon hij aan het spel zien dat het na of tussen schooltijd was. Tijdens de gewone schooluren zou het weiland weer voor het vee zijn geweest. Hij schrijft dat in Drachten zorgvuldig tegen schoolverzuim werd gewaakt.
Kinderen die trouw naar school gingen kregen volgens hem eenmaal per jaar een geliefd kinderfeest. Voor goed ijs gold een uitzondering. Dan won het schaatsen van de school en was er vakantie.
Een groep aan de waterkant
Verderop stond een groep mannen, vrouwen en kinderen naar de visvangst te kijken. Craandijk onderscheidde een grijze, verweerde schipper en zijn zoon. De jongen had geelblond haar boven een door de zon verbrande nek en droeg een zwart boezeroen met wijde mouwen.
Er stonden ook een paar meisjes met los, bijna wit haar. Een oude vrouw droeg een zwarte muts over grijze lokken en een donker, grof jak. Zij had haar kleinkind bij de hand. Het kind droeg broek en vest en leek volgens Craandijk op een klein volwassen mens.
Vissen met twee schakelnetten
Twee mannen deden het werk. Met een lange polsstok brachten zij een uiteinde van een schakelnet naar de andere oever en zetten het daar in de zachte kant vast. De bovenrand dreef op stukjes kurk. De onderkant zonk naar de bodem.
Een eind verder werd een tweede net gespannen. Daarna sloegen en stootten de mannen met hun polsstokken in het water en tegen de kanten van de vaart. Zo joegen zij de vis tussen de twee netten.
Plotseling bewoog een van de netten hevig. Een grote snoek zat vast. Het net werd onder spanning ingehaald. De omstanders juichten toen de vis tevoorschijn kwam. De visser pakte de snoek bij de kieuwen en droeg hem naar zijn huis aan de vaart. Daarna ging hij verderop opnieuw zijn netten zetten.
Schaatsen rond 1850.
Lytse Jan
Aan de overkant stond ook "lytse Jan" te vissen met een touwtje aan een stok. Craandijk noemt hem een ondeugend kind. De jongen was de dag ervoor nog in het water gevallen en de schrijver verwachtte dat dit hem gemakkelijk opnieuw kon gebeuren.
Verder met Craandijk
Een uitgebreide visdag vanuit Drachten
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.