Toen en Toen ..
ZoekenHet verhaal van Friesland

Met de postwagen naar Hamburg - Lolke Hulshuis, 1749

Lolke Hulshuis uit Holwerd, zoon van een secretaris, vluchtte na het oproer van juli 1749 via Groningen naar Hamburg en Altona en hield onderweg een dagboek bij.

Bij Oldenburg stapt Hulshuis in de postwagen. Een officier uit Leeuwarden vertelt nieuws over de Friese opstand. Onderweg naar Hamburg gebruikt Hulshuis een andere naam en maken de reizigers een zwaar onweer mee.

22 juli - Een andere naam in de postwagen

Op 22 juli kwam tussen zeven en acht uur 's morgens de postwagen uit Leer aan. Er zaten enkele passagiers op, onder wie een luitenant van een regiment dat op kosten van de provincie Utrecht werd onderhouden en in Leeuwarden in garnizoen lag. Hij vertelde dat er in Friesland opnieuw een opstand was uitgebroken en sprak over wat er met de gevangenen in Leeuwarden was gebeurd. De vier voornaamste gevangenen zouden ontsnapt zijn. Hij noemde hun namen alle vier.

Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):

Toen ik dit hoorde, dacht ik aan de naam waaronder ik mij de vorige dag bij de postmeester had ingeschreven, op raad van mijn herbergier. Die had gezegd dat iemand die zich tijdig meldde altijd meegenomen moest worden, ook als de wagen vol zat. Ik had mij opgegeven als de Hollandse koopman L. Hulshuis, wonend in Amsterdam. Nu was ik bang herkend te worden. Ik bedacht dat ik voortaan Heinsius in plaats van Hulshuis moest opgeven. Als iemand het verschil zag, kon ik zeggen dat het een schrijffout was of door de andere taal kwam.

Woning rond 1750.

Woning rond 1750.

Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):

Om half negen vertrokken wij met de postwagen naar Bremen, waar wij 's avonds om zes uur aankwamen. De officier was in Hamburg geboren en ging zijn vader bezoeken. Onderweg had hij voorgesteld samen te reizen en in dezelfde herberg te logeren. Ik stemde meteen toe. Wij namen in Bremen onze intrek in de herberg De Koning van Pruisen. Dat was een goede herberg. Wij aten die avond samen en de volgende dag met zijn drieën. Er logeerde namelijk nog een luitenant ter zee, die met Nederlandse schepen had gevaren en met ons zou meereizen tot Blankenese. Hij had zijn familie, die in Holstein woonde, al negen jaar niet gezien en wilde hen bezoeken. Bij het middagmaal dronken wij ieder een halve fles wijn.

Ik werd nu niet meer behandeld als een bandiet of hondsvot. Nee, nee: dit was ander koren dan een rattenkeutel! Het land tussen Oldenburg en Bremen was zanderig en bestond grotendeels uit heuvels en dalen met heide en bomen. Hier en daar stonden rogge, haver en boekweit, maar de gewassen leken nauwelijks de moeite van het oogsten waard. Dicht bij Bremen lag gewoon weiland, veel minder goed dan ik mij had voorgesteld. De stad was fraai gebouwd, zowel de huizen als de verdedigingswerken, al was dat naar de oude stijl. Op de markt zag ik het grote Rolandbeeld staan, met een kreupele figuur erbij.

Personenvervoer rond 1750.

Personenvervoer rond 1750.

23 en 24 juli - Onweer op de weg naar Hamburg

Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):

Op 23 juli gingen wij om elf uur 's morgens met ons drieën van het logement naar het posthuis. Daar vroeg men ons naar ons beroep, onze herkomst, bestemming en naam. Ik antwoordde dat ik een koopman uit Holland was, Heinsius geheten, op weg naar Hamburg. De postmeester of zijn klerk keek in een boek waarin onze namen stonden. Ik wist niet dat de vaste begeleider van de postwagen een lijst van passagiers meekreeg en die bij aankomst aan het volgende postkantoor moest overhandigen. Toen de klerk mijn antwoord met zijn boek vergeleek, vroeg hij het nog eens. Ik gaf hetzelfde antwoord. Hij schudde zijn hoofd, maar schreef mijn opgegeven naam toch op.

Wij betaalden het postgeld en stapten op de wagen. Om twaalf uur vertrokken wij. Onderweg vertelde de luitenant uit Leeuwarden aan de zeeofficier uitvoerig over wat er in Friesland was gebeurd. Hij zei dat hij maar drie weken verlof had, omdat de autoriteiten de boeren niet vertrouwden. Hij noemde hen duivels volk dat zich niet liet dwingen.

Om elf uur 's avonds kregen wij een verschrikkelijk onweer met donder en bliksem, alsof hemel en aarde zouden vergaan. Wij zaten verdeeld over twee wagens. Ik zat met twee Duitse kooplieden op de ene en de officieren op de andere. Wij gingen liggen en kropen met ons hoofd onder de banken om voor de stortregen te schuilen, maar het hielp niet. Wij werden door en door nat. Het leek eenmaal alsof de bliksem midden op ons neersloeg. Tussen de bliksemflitsen was het zo donker dat wij geen hand voor ogen konden zien. Onze voerman dreigde de wagen omver te rijden. De andere reed onder een boomtak door. Die trof de officier uit Leeuwarden recht tegen zijn borst, terwijl hij op de bank zat. Hij schreeuwde alsof hij naar de andere wereld zou vertrekken. Gelukkig bleek hij dat nog niet van plan te zijn. Later hebben wij er samen nog veel plezier om gehad.

Beurtvaart rond 1715.

Beurtvaart rond 1715.

Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):

Wij reden de hele nacht door en kwamen ten slotte in Buxtehude, een kleine stad in een lage vallei met hoge heuvels in het westen. De stad had poorten en wallen en er lag garnizoen. Tussen Bremen en Buxtehude was het landschap nog woester en heuvelachtiger. Bij Buxtehude stapten wij allemaal op één wagen en reden naar de oever van de Elbe. Dat laatste stuk liep door goed land, met mooie boekweit, rogge en gerst. Wij staken met een klein schip over naar Blankenese. Aan de overkant wachtte de postwagen al op ons.

Wij reden via Ottensen en Altona naar Hamburg. Op 24 juli om twee uur 's middags kwamen wij daar aan. Ik nam afscheid van de luitenant en wij bedankten elkaar voor het aangename gezelschap. De luitenant ter zee hadden wij bij de overtocht aan boord van een klein Elbeschip gebracht dat hem naar Glückstadt zou brengen. Het waren twee aardige mensen, vooral de zeeofficier.

Het reisverslag gaat verder in Friezen in Hamburg en Altona (24 juli-2 augustus 1749).

Friezen in Hamburg en Altona (24 juli-2 augustus 1749)

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.