Friezen in Hamburg en Altona - Lolke Hulshuis, 1749
Lolke Hulshuis uit Holwerd, zoon van een secretaris, vluchtte na het oproer van juli 1749 via Groningen naar Hamburg en Altona en hield onderweg een dagboek bij.
In Hamburg ontmoet Hulshuis reizigers uit andere landen en later drie gevluchte Friezen. Hij beschrijft een Zweedse chirurgijn, dure logementen, plannen voor de handel in kaas en onderlinge ruzie over het geld.
24 tot 29 juli - Hamburg en een Zweedse chirurgijn
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
De twee Duitse kooplieden en ik gingen in Hamburg naar een herberg bij de Hoppenmarkt waar De Wildeman uithing. Het was een goede herberg, maar duur. De man en vrouw waren vriendelijke mensen. Zij lieten zich wel 'mijnheer' en 'mevrouw' noemen en stonden niet snel op om een borrel in te schenken.
Er logeerde een Zweed die Cros heette en in Stockholm geboren was. Hij had als chirurgijn in Franse dienst gewerkt. Hij vertelde dat hij de belegeringen van Bergen op Zoom en Maastricht had meegemaakt. Enkele weken eerder had hij, toen hij in garnizoen lag in een plaats die hij Blots noemde, met een Fransman geduelleerd. Hij had die man zo ernstig verwond dat deze achterover was gevallen. Cros was gevlucht zonder te zien of de Fransman dood was of nog leefde. Omdat hij weinig geld had, verkocht of verruilde hij zijn kleding en bezittingen. Zo kwam hij met een kort jasje en een wijde broek in Amsterdam aan. Zijn vader kende daar een koopman, bij wie hij zijn problemen vertelde en enige hulp kreeg. Daarna reisde hij over water naar Hamburg.
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
's Avonds zaten wij dikwijls samen te roken en vertelden elkaar wat wij allemaal hadden meegemaakt. Het was een goede jongeman, maar ik kreeg de indruk dat geld zijn vijand was zodra hij het in handen had. Zijn vader stuurde daarom geen geld rechtstreeks naar hem, maar naar een koopman in Hamburg die hem kort hield en hem niet te vaak geld gaf. Cros ergerde zich daar dikwijls aan.
Herberg rond 1750.
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
Jacob Freerks had mij in Dokkum gezegd dat de koopman Arjen Hendriks uit Dokkum een getrouwde dochter in Altona had. Arjen Hendriks verbleef daar zelf ook. Ik kon hem opzoeken en zou mogelijk via hem aan geld kunnen komen als dat nodig was.
Op 29 juli ging ik naar Altona om Arjen Hendriks te zoeken. Ik had zo lang gewacht omdat mijn linnengoed eerst gewassen moest worden. Nadat ik een tijd had rondgelopen, kreeg ik dorst. Ik ging een kroeg binnen voor een glas bier. Daar hoorde ik dat de dochter van Arjen Hendriks getrouwd was met de koopman Jacob Lenning, die op de hoek van de Kluitensteeg woonde. Het was inmiddels avond, dus ik besloot hen een andere dag te bezoeken.
31 juli - Bekenden uit Friesland
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
Op 31 juli ging ik om half acht 's morgens naar koopman Jacob Lenning. Ik trof daar Arjen Hendriks en zijn vrouw. Zij keken vreemd op dat ik in Altona was. Ik vertelde waarom ik gevlucht was. Daarna vroeg ik of ik, wanneer ik geld nodig kreeg, dat bij hem kon opnemen. Mijn vader zou het bedrag eerst in Friesland bij Arjen Hendriks moeten betalen. Zij stemden daarmee in.
Geld rond 1770.
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
Toen ik van Arjen Hendriks kwam, ontmoette ik op straat in Altona Claas Cornelis, Sicke Pieters en Jacob Sijbes. Wij waren bijzonder blij elkaar na zoveel omzwervingen en ellende gezond terug te zien. Zij hadden eerst de reis naar Zoutkamp genomen en waren vandaar per schip naar Amsterdam gevaren. Daar was de broer van Sicke Pieters bij hen gekomen en had gezegd dat zij onmiddellijk naar Hamburg moesten vertrekken. Zij voeren met een schip naar de Weser en liepen vandaar naar Hamburg. Wij dachten dat de boodschap uit Friesland weinig goeds betekende.
Mijn vrienden stelden voor samen een kamer te huren, zodat wij met ons vieren konden wonen. Dat zou geld besparen en het gezelschap was prettig. Ik vond het een goed voorstel.
1 en 2 augustus - De Zwaan in Ottensen
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
Op 1 augustus bezochten de drie landgenoten mij in mijn logement in Hamburg. Zij sliepen toen in een slaapgelegenheid op de Hamburger Berg. Een kamer dichtbij de markt was veel te duur, vertelden zij. Wij moesten nu eenmaal in de buurt van de markt zitten, wilden wij onze zogenaamde grote handel in graan en kaas geloofwaardig blijven spelen. Zij vonden toch dat wij bij elkaar moesten blijven en wezen op herberg De Zwaan in Ottensen, een dorp naast Altona. Daar zou het goed zijn. Wij waren er bij onze eerste ontmoeting al eens geweest voor een borrel en om vrijuit over onze lotgevallen te praten. Zij hadden daar in het begin ook enkele dagen gelogeerd.
Op 2 augustus verliet ik mijn oude logement bij de Hoppenmarkt in Hamburg en trok met mijn drie vrienden in ons nieuwe verblijf in Ottensen. Ik kreeg een bed voor mij alleen en een aparte bovenkamer waar wij met ons vieren aten en dronken. De eerste twee of drie dagen hadden wij veel plezier. Wij praatten over grootse plannen. Mijn metgezellen beweerden dat zij al twee- of drieduizend pond kaas en vier- tot zeshonderd caroliguldens uit Friesland hadden laten komen, waarmee wij veel winst zouden maken. Wij spraken ook over wat wij door onze dapperheid nog zouden worden. Maar het ging als met die dwaze koster die door de kerk liep en zichzelf afvroeg wat er toch van hem zou worden.
Huishouden rond 1750.
Lolke Hulshuis (in modern Nederlands):
Ieder die geld had, droeg bij wanneer iets betaald moest worden. Jacob Sijbes kookte en de andere twee deden meestal de boodschappen. Zo leek ik opnieuw wel een heer. Maar ik vroeg hoe zij met de uitgaven omgingen en of zij een eerlijke gezamenlijke rekening bijhielden. Sicke Pieters antwoordde dat wij eerst hun geld zouden opmaken en daarna het mijne. Toen begreep ik waarom zij mij zo graag erbij wilden hebben. Was mijn geld eenmaal op, dan zat ik nog meer vast dan zij.
Er kwam geen kaas, geen geld en ook geen bericht uit Friesland of het nog zou komen. Claas en Sicke hadden geen cent meer. Jacob had zijn gouden knopen al verpand. Het beetje geld dat er nog was, verdween snel. Daarna was het mijn beurt. Als er iets nodig was, moest ik als een huisvader alles betalen. Jacob Sijbes en ik kregen genoeg van dit leven. Wij zeiden dat het zo niet langer kon. Ik wilde niet langer alles onderhouden. Het was beter uit elkaar te gaan en ieder afzonderlijk ons geluk te zoeken.
Een zwager van Arjen Hendriks had mij een goed logement aangeraden bij de weduwe Draijer in de Elfstraat in Altona. Ik liet mijn drie landgenoten weten dat ik daarheen zou verhuizen.
Het reisverslag gaat verder in Kostgeld en nieuws uit Friesland (7-21 augustus 1749).
Kostgeld en nieuws uit Friesland (7-21 augustus 1749)
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.