Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Vanaf eind mei 1665 reizen wij via Bazel, Straatsburg en de Rijnsteden terug richting Nederland.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

In Bazel bezoeken wij de domkerk, de universiteit en verschillende bibliotheken. In de verzameling van Erasmus en Amerbach bekijken wij handschriften, schilderijen van Holbein, munten en voorwerpen die aan beroemde personen worden toegeschreven.

Eén munt zou door een alchemist in goud veranderd zijn; ook ligt er een werktuig dat deels uit ijzer en deels uit goud bestaat. De verhalen bij zulke voorwerpen nemen wij op als verhalen van degenen die ze tonen. Verder zien wij het huis waar Erasmus zou hebben gewoond en zijn eigen schriftelijke nalatenschap, waaronder een testament en een ring.

De stad heeft een wapenverzameling en een beschilderde dodendans bij een kerk. Er wordt volgens onze aantekeningen zeer goede zalm gegeten. Een arts, Wetstenius, ontvangt ons bijzonder vriendelijk.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

In het arsenaal van Bazel bekijken wij grote kanonnen, historische oorlogsbuit en stukken die nog aan de hertogen van Bourgondië worden gekoppeld. De bibliotheek heeft oude boeken en papieren waarvoor bijzondere bewaring nodig is. Bij geleerden zien wij handschriften die aan Erasmus worden verbonden. Over een gedeeltelijk in goud veranderde sleutel horen wij een verhaal van de alchemie: dat is de kunst waarmee men probeerde metalen in goud te veranderen.

De scheiding tussen wetenschap en nieuwsgierige verzameling is niet groot. In één vertrek liggen Romeinse munten en handschriften, in een ander wapenstukken en oude voorwerpen; bij elk wordt ons uitgelegd hoe oud het is of van wie het afkomstig zou zijn. In de stad wordt goede zalm gegeten. Een arts, Wetstenius, behandelt ons vriendelijk.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Eind mei verlaten wij Bazel. Via Breisach, waar nieuwe vestingwerken worden gebouwd, bereiken wij Straatsburg. In de domkerk bekijken wij het kunstige uurwerk en de zeer hoge toren. Buiten de stad drinken wij Neckarwijn bij een schietbaan. Een lange houten brug voert over de Rijn.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Begin juni trekken wij verder langs versterkte plaatsen naar Speyer en Heidelberg. In Heidelberg bekijken wij het vorstelijke kasteel met zijn wijnkelders. Eén vat is zo groot dat er veertig treden zijn om erop te komen. Er wordt ons verteld hoeveel andere vaten aan wijn erin zouden passen. De stallen van het kasteel hebben ruimte voor grote aantallen paarden.

Daarna bezoeken wij Mannheim, Frankenthal en Worms. In Worms wijzen de inwoners een kamer aan waar Luther tegenover de keizer zou hebben gestaan. Ook tonen ze een plek met een verhaal over een vergiftigd drinkglas. Verder horen wij een oud verhaal over een meisje dat door een draak zou zijn weggevoerd. Zulke verhalen worden tijdens een bezoek aan een stad net zo goed verteld als de namen van kerken en bruggen.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

In Heidelberg beklimmen wij het kasteel en dalen wij af naar de grote wijnkelders. Eén vat is volgens de maten van het reisjournaal ongeveer dertig voet lang en in het midden tweeëntwintig voet breed. Er leiden veertig treden omhoog. Het aantal gewone wijnvaten dat erin zou passen is uitzonderlijk. Niet ver daarvan ligt een stal met lange rijen plaatsen voor paarden.

In Mannheim zien wij straten en huizen die ons aan de bouw in Holland doen denken. In Worms horen wij over een vergiftigd glas en over een dochter die door een draak naar een reus zou zijn gebracht. De bewoners wijzen de plaatsen aan waar die dingen gebeurd zouden zijn. Wij krijgen er ook de kloostergang te zien met een balk en een steen die men als stukken uit de tijd van reuzen aanwijst. Een oude legende is voor de gidsen kennelijk een aantrekkelijk onderdeel van het stadsbezoek.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

We varen via Oppenheim en Mainz verder. Bij Mainz worden de wijnhellingen steeds belangrijker in het landschap. Aan de ene zijde ligt de streek van de Rheingauer wijn. Verderop zien wij wijngaarden tegen de bergen, torens en kastelen boven de rivier.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Bij Bacharach drinken wij bekende plaatselijke wijn. De maat kost zes Batzen, omgerekend ongeveer dertien en een halve stuiver. Verderop in de rivier zien wij een vesting op een eiland die volgens het verslag slechts met een ladder te bereiken is.

Bij de Lorelei beschrijven wij een merkwaardig geluid uit de bergen dat in de aantekeningen met een heks in verband wordt gebracht. Bij Sankt Goar zijn gevaarlijke wervelingen in de stroom. Grote schepen kunnen er in moeilijkheden komen. We noteren niet alleen mooie landschappen en herbergen, maar ook punten waar een schipper moet opletten.

Onderweg bekijken wij de vesting Ehrenbreitstein, stenen bruggen en versterkte steden. In Koblenz stroomt de Moezel in de Rijn en wordt volgens ons goede Moezelwijn gedronken. De combinatie van rivierhandel, burchten, wijn en stroming beheerst dit deel van de reis.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

In Keulen bekijken wij het stadhuis, de grote onafgebouwde dom en andere kerken. In de reliekverzamelingen worden talloze botten en andere voorwerpen getoond. Bij een kerk wordt het verhaal van een vrouw verteld die na haar begrafenis weer tevoorschijn zou zijn gekomen. We noteren de vertelling zonder te doen alsof we het zelf gezien hebben.

In Bonn horen wij een papegaai zo duidelijk praten als ik nog nooit eerder heb gehoord. Ook het geluid van een dier krijgt dus een plaats in het dagboek.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Op 15 juni verlaten wij Keulen. Via Düsseldorf en Duisburg komen wij in Wesel. Verderop passeren wij Rees en Emmerik en zien wij de schans op de plek waar Rijn en Waal uiteenlopen. Bij de tolplaats overnachten wij.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Langs de Rijn komen wij oude stadswallen, steenbruggen, scheepvaart en riviermolens tegen. Bij Bonn bezoeken wij de hofstad van de keurvorst van Keulen; later in Keulen zien wij verschillende grote markten, zoals de Altmarkt, de Heumarkt en de Neumarkt. De dom is nog niet voltooid, maar de kerken hebben een enorme rijkdom aan beelden en voorwerpen.

Verderop kijken wij naar een reeks vestingplaatsen. Bij Wesel liggen soldaten en bij Emmerik en Rees wordt ons verteld welke vorst of welk garnizoen de verdediging verzorgt. Bij Schenkenschans loopt water aan beide zijden van de versterking. We slapen bij een tolhuis en vervolgen de volgende dag de reis over de rivieren richting Arnhem.

Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):

Op 18 juni bereiken wij Arnhem en slapen wij na verder varen in Culemborg. Op 19 juni stappen wij bij Vreeswijk over op de trekschuit en bereiken Utrecht na ongeveer twee uur.

In Utrecht bezoeken wij de universiteit en horen wij enkele bekende geleerden college geven. Wij bekijken kerken, oude handschriften en merkwaardige voorwerpen die ons als eenhoornhoorns worden getoond. De Domtoren beklimmen wij niet zonder de hoogte te noteren: het zijn volgens ons 457 hoge treden.

Op 20 juni vertrekken wij in de middag met de trekschuit. Na ongeveer zeven uur varen komen wij die avond in Amsterdam aan. De reisnotities die online zijn uitgegeven eindigen hier. Een afzonderlijke beschrijving van de terugweg van Amsterdam naar Leeuwarden staat in deze tekst niet.