Van Zeeland naar Antwerpen en Brussel - juni 1664
De twintigjarige Jarich van Ockinga uit een vooraanstaande Leeuwarder familie vertrok op 1 juni 1664 met medestudent Tinco van Andringa voor een studiereis naar Frankrijk, waarbij hij hun reiservaringen bijhield.
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
In juni 1664 trekken wij over het water door Zeeland en vervolgens via Antwerpen en Brussel verder naar Frankrijk.
Varen door Zeeland
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
Op 10 juni varen wij uit Rotterdam weg. Wij houden rekening met het tij; de reis voert langs Dordrecht en daarna over bredere wateren. Bij een huis bij de waterweg komt een boot aan om te controleren. Wij varen door het Hollands Diep en leggen voor de nacht het anker uit bij de ondiepte van het Slaak.
Op 11 juni wachten wij opnieuw op voldoende water. Omstreeks negen uur gaan wij verder en tegen één uur zijn wij bij Tholen. We bekijken de stad en gaan daarna door een groot water dat het Verdronken Land wordt genoemd. Volgens de verhalen hebben hier ooit vele dorpen gelegen. We zien Bergen op Zoom in de verte. Tegen middernacht ankeren wij bij Lillo.
De volgende dag laten wij ons met een bootje aan wal zetten. Wij zien de versterkte plaats en gaan daarna naar Antwerpen. Het hele traject Rotterdam-Antwerpen beslaat volgens onze aantekeningen ongeveer dertig uur varen.
Antwerpen: een grote processie
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
Op 12 juni komen wij in Antwerpen aan. De stad is groot, met hoge huizen en brede poorten waar rijtuigen door kunnen. Veel daken zijn met leien of dakpannen bedekt. De straten zijn behoorlijk bestraat, maar na regen zijn ze op verschillende plaatsen modderig. Wij logeren in de Rosenobel, dicht bij de Onze-Lieve-Vrouwekerk.
Op de dag van aankomst trekt een bijzondere processie door de stad. Eerst komen een vaandel, een kruis en veel monniken. Daarachter lopen mensen met witte fakkels. Een trom en twee trompetten kondigen een rijtuig aan, getrokken door zes grote paarden. Op elk paard zit een kleine jongen, gekleed in een Romeins aandoend kostuum.
Scheepvaart rond 1650.
De ene jongen draagt zilverkleurige stof, de andere rood fluweel. Ook de mutsen, kronen en pluimen verschillen. Op het rijtuig zit een jong meisje met een rode zijden band in de hand waarmee zij de paarden leidt. Nog meer kinderen, eveneens opvallend gekleed, zitten rondom haar. Vervolgens komen er weer mensen met witte fakkels en wordt het sacrament meegedragen, gevolgd door gewapende burgers.
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
De straten waar de stoet doorheen trekt zijn bestrooid met kruiden en bloemen. Aan de huizen zijn boomtakken aangebracht. In de avond branden teertonnen en worden vuurpijlen afgestoken. Wij beschrijven niet alleen de godsdienstige plechtigheid, maar vooral wat er op straat te zien is: paarden, kleding, kleur, muziek en licht.
Van kerken tot stadsmuren
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
De Onze-Lieve-Vrouwekerk vinden wij prachtig, maar de kerk van de jezuïeten is naar ons oordeel nog kostbaarder ingericht. In het klooster van Sint-Michiel worden wij beleefd ontvangen. De bewoners tonen ons hun grote bibliotheek.
We bekijken een particulier huis met schilderijen en antieke voorwerpen. De eigenaar laat onder meer gebeeldhouwde koppen zien die volgens zijn verhaal uit Rome kwamen. Over enkele herkomstverhalen houdt de reisnotitie nadrukkelijk een slag om de arm: wie de geschiedenis van een voorwerp vertelt, hoeft daarmee nog niet gelijk te hebben.
Ook het kasteel en de stadswallen trekken onze aandacht. Wij tellen bastions, kanonnen en de soldaten die daar gelegerd zijn. In het Waterhuis zien wij hoe water de stad binnenkomt en woningen en bedrijven, waaronder brouwerijen, bereikt. In het grote Oosterhuis bekijken wij de kamers en het plein met een boom. In de avond zien wij het modegebruik om met karossen door bepaalde straten te rijden. Wij huren zelf ook een koets.
Haven rond 1650.
De Brusselse verzamelingen en de stad
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
In het wapenhuis krijgen wij stukken te zien die aan keizer Karel V, de hertog van Alva en andere vorsten worden toegeschreven. Er zijn harnassen, paardentuig, buitgemaakte standaarden en een klein kanon dat verschillende kogels tegelijk kan afschieten. Een bewoner vertelt de geschiedenis bij de afzonderlijke stukken. Het reisjournaal schrijft die verhalen op zonder zelf de ouderdom van de voorwerpen te kunnen controleren.
In de warande achter het paleis van Brussel zien wij niet alleen herten, maar ook een struisvogel en grote roofvogels. De lange galerij heeft een bijzondere echo. Wij vinden die opmerkelijk genoeg om zelfs een schatting van het aantal herhalingen te noteren. In een zaal van het stadhuis bekijken wij een groot schilderij met bestuurders ten voeten uit; de prijs die men ervoor zou hebben geboden is volgens de omstanders zeer hoog.
De stad is aan de ene kant zo hoog gelegen dat wij uit een straat over de wal heen kunnen kijken. Aan de andere kant zien wij blekerijen en landerijen binnen de bebouwde omgeving. Als het sterk regent, stromen de steile straten vol water. De vele honden die bij het werk gebruikt worden vallen ons eveneens op.
14 juni: met het schip naar Brussel
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
Op 14 juni vertrekken wij naar Brussel. De bootreis duurt ongeveer tien uur. Het eerste stuk op de Schelde is aangenaam. Verderop gaat de tocht over het kanaal bij Willebroek. Wij moeten vijfmaal van het ene schip naar het andere overstappen vanwege sluizen en verschillen in waterhoogte.
Dorpsleven rond 1650.
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
Bij de laatste sluis zien wij een fontein die voortdurend loopt. Het is de eerste fontein die ik in mijn leven heb gezien. Kort voor Brussel passeren wij een opvallende kruising waar een waterweg boven de Zenne uitkomt. De stad zelf is heuvelachtig en sommige straten zijn zo steil dat wij van daar over de verdedigingswerken heen naar buiten kunnen kijken.
Bij regen stroomt het water snel van de hoge naar de lage straten. Brussel heeft heel veel rijtuigen en ook hier rijden de welgestelden in de avond rond voor hun vertoon. We logeren in de Zwarte Arend.
In de paleistuin zien wij damherten, vogels en een galerij waarin onze stem meer dan tienmaal wordt teruggekaatst. Verder bekijken wij het oude oorlogstuig en de ruiteruitrustingen. De stad is op plaatsen vuiler dan Antwerpen; honden worden voor zwaar werk gebruikt.
Met zes paarden verder naar Frankrijk
Jarich van Ockinga (in modern Nederlands):
Op 20 juni vertrekken wij om ongeveer tien uur met een koets die door zes paarden wordt getrokken. Via Halle komen wij in Zinnik, waar wij slapen in de Dolfijn, buiten de eigenlijke stad. De volgende dag eten wij in Bergen en overnachten wij in Valenciennes.
In Bergen zien wij een tamme wolf en vossen bij een klooster. In Valenciennes zijn nog sporen van beschietingen aan de muren en zelfs aan het huis waar wij logeren. Daarna rijden wij via Cambrai, Péronne, Roye en Senlis verder. Bij een herberg zien wij een kelder met veertig treden. Ook deze ongewone bijzonderheid krijgt een plaats in ons reisboek.
Een opmerking bij twijfelachtige verhalen
"fides sit penes autorem" - laat de verantwoordelijkheid bij degene die het vertelt.
De reis begon in Friesland
Op 1 juni 1664 vertrokken de reizigers uit Leeuwarden. Hun reis van Leeuwarden via Bolsward, Workum en Stavoren naar Holland is afzonderlijk beschreven.
Hun reis van Leeuwarden via Bolsward, Workum en Stavoren naar Holland
De andere etappes van deze reis staan in het overzicht van Friese dagboeken en reisverslagen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.