Mijn jeugd in Leeuwarden rond 1880-1890: Schuiten, treinen en nieuw vervoer

Mijn jeugd in Leeuwarden rond 1880-1890

Schuiten, treinen en nieuw vervoer

Een anonieme Leeuwarder schreef deze jeugdherinneringen in 1943 op.

Trekschuiten lagen aan het Schavernek, de Nieuwestad en de Voorstreek. De postkoets was op vaste tijden bij het oude postkantoor op de Wortelhaven te zien.

Brug rond 1895.

Scheepvaart, vervoer en verbindingen

Schippers en scheepsvolk verbonden Leeuwarden met steden en dorpen in heel Friesland.

Alle Leeuwarder binnengrachten werden al op donderdag bezet door marktschepen. Van motorboten was toen nog helemaal geen sprake.
Op vrijdag kwamen in de buitengrachten stoomboten te liggen, sommige met vee in pramen, afkomstig uit de meeste plaatsen in Friesland.
De beurtschippers deden op donderdagmiddag en donderdagavond bestellingen en boodschappen voor winkeliers en grossiers.
In de week voeren er nog ouderwetse trekschuiten. Die lagen aan het Schavernek, bij de Waag aan de Nieuwestad en aan de Voorstreek bij de Nieuweburen.
Een reis met de trekschuit naar Sneek duurde minstens vier uur. Toch ging het er in die schuiten gezellig aan toe.
Bij gesloten water kwamen beurtschippers met grote sleden verschillende goederen halen voor bakkers en winkeliers in de provincie.
Om door de bruggen te komen riepen schippers al geruime tijd vóór zij bij de brug waren luid: "brio-ie!" Dat werd herhaald totdat de brugwachter tevoorschijn kwam. Die trok dan de slappe kettingen aan beide zijden van de brug weg. Later gebruikte men daarvoor hoorn of bel.
Toen er nog geen auto's waren, werden hotelgasten van de trein gehaald door omnibussen van de hotels. Die stonden klaar bij alle treinen uit Holland. Het waren kleine wagentjes met imperiaal van Hotel De Doelen, Hotel De Phoenix en Hotel Weidema. Naast de koetsier zat de commissionair van het hotel.
Aan de vier uitgangen van de stad stonden vroeger veel hondenkarren uit omliggende dorpen. Daarmee werden de door de karrijders bestelde goederen vervoerd. Daarna kwamen kleine paardewagens, toen grotere paardewagens en pas veel later vrachtauto's.
De postkoets met post voor de provincieplaatsen was op vaste tijden op de Wortelhaven bij het oude postkantoor te zien. Als de postkoets de stad binnenkwam, blies de postiljon op zijn hoorn.
Telegrammen werden bezorgd door telegrambestellers, die steeds een ontvangstbewijs lieten tekenen. Wie zelf een telegram wilde verzenden, moest daarvoor naar de bovenste verdieping van het toenmalige post- en telegraafkantoor aan de Wortelhaven, nu het belastingkantoor.
Treinen vertrokken vroeger pas nadat de stationschef het sein had gegeven door het zogeheten afluiden. Daarvoor diende een grote bel op het perron. Perronkaartjes kenden we nog niet.

Fietsen, auto's en nieuwe tijden

Een fiets was aanvankelijk alleen bereikbaar voor welgestelden. Het was al een vreemd gezicht om een dame op een rijwiel te zien, en later ook een politieman of andere beambte.
De eerste auto in Leeuwarden veroorzaakte grote opschudding.
Een volgende periode, zo werd wel eens gezegd, zou niet meer over weg of water gaan, maar door de lucht.

Zo leefden Leeuwarders in de 19de eeuw