Frans Lion Cachet door Friesland - ruime hertaling van geselecteerde reisgedeelten
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Frans Lion Cachet beschreef zijn Friese bezoeken in hoofdstuk V van Twee jaren in Holland. Brieven aan een vriend, gepubliceerd in 1877. De brief noemt geen exact jaar voor de wintertocht. Daarom gebruiken we 1877 alleen als publicatiejaar. Hieronder is de reisinhoud chronologisch in modern Nederlands weergegeven. Lange kerkpolitieke beschouwingen zijn ingekort, maar zijn bezoeken en concrete waarnemingen zijn behouden.
IJlst en het Friese hoofdtooisel
Cachet opent met algemene opmerkingen over Friesland, de Friese taal en kleding. Bij een weekdienst in IJlst keek hij vanaf de preekstoel uit over vele vrouwen met oorijzers. Hij zag goud, maar ook zilver of verguld zilver. Hij merkt op dat het traditionele hoofdtooisel in steden al minder algemeen werd.
De geplande route mislukt door ijs
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Mijn vriend Van Broekhuizen in IJlst had uitgelegd hoe ik moest reizen: per trein van Meppel naar Heerenveen en vandaar met een stoomboot naar IJlst. Plotseling zette echter de vorst in. De binnenwateren lagen zo vol ijs dat de boot niet kon varen.
Ik ging daarom met de trein verder naar Akkrum, in de hoop daar vervoer te vinden. Ook daar kon geen boot weg. Samen met enkele medereizigers huurde ik een rijtuig naar Sneek. Omdat het inspannen tijd kostte, liepen een paar van ons alvast vooruit. Het was koud, maar precies koud genoeg om stevig lopen aangenaam te maken.
De trein bracht hem dus wel langs Heerenveen, maar zijn concrete winterobservaties beginnen vooral bij Akkrum.
Een herberg tussen Akkrum en Sneek
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Na ongeveer een uur lopen bereikten we een herberg langs de weg en wachtten daar op het rijtuig. Koffie en een broodje met Friese boter en kaas smaakten uitstekend. De gelagkamer was ruim maar donker.
Bij een spiegel maakte een jonge vrouw haar haar en hoofdtooi in orde. Daarna vulde de ruimte zich weer met tabaksrook. Dat roken in rijtuigen, herbergen en salons viel mij telkens op en ergerde mij duidelijk.
Over bevroren weilanden
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Toen het rijtuig kwam, reden we verder. Grote stukken weiland langs de weg stonden onder water en waren veranderd in ijsvelden. Overal maakten mensen van het ijs gebruik. Ik zag schaatsers en sleden en hoorde verhalen over kinderen die op schaatsen naar school gingen en boeren die zo naar kerk of markt reisden.
Arresleden werden door fraai opgetuigde paarden getrokken. Vaak zat de vrouw in de slee en bestuurde de man vanaf een klein zitje achterop het paard. De bellen en de snelheid maakten zo'n tocht opvallend.
Sneek en IJlst
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
In Sneek bleek mijn vriend Mocquette niet thuis. Daarom reed ik direct verder naar IJlst. Daar werd ik hartelijk ontvangen in de ruime pastorie van Van Broekhuizen. We spraken die avond veel over Zuid-Afrika. Ik bleef enkele dagen en nam er ook een kerkdienst waar.
Per gehuurd rijtuig naar Bolsward
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Van IJlst reed ik met mevrouw Van Broekhuizen en broeder Jas in een gehuurd rijtuig naar Bolsward. Het stadje maakte een vriendelijke indruk. Op de markt werden grote hoeveelheden boter en kaas aangevoerd en een deel ging naar Engeland. Tijdens dit bezoek was het rustig; bij een later bezoek trof ik juist kermisdrukte.
Cachet besteedt daarna veel ruimte aan kerken, predikanten en zijn eigen confessionele netwerk. Voor de reisgeschiedenis is vooral van belang dat hij zelf preekte, bijeenkomsten bezocht en vanuit die contacten verder trok.
Kleding rond 1850.
Witmarsum, Gorredijk en De Knijpe
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Van Bolsward ging ik naar Witmarsum, waar een evangelist werkte. Zulke bezoeken waren niet alleen kerkdiensten: evangelisten konden hun problemen, gezinssituatie en geringe salaris rechtstreeks bespreken met een rondreizende predikant.
Later bezocht ik ook Gorredijk en De Knijpe. Omdat de evangelisaties volgens mij veel op elkaar leken, schreef ik daar minder plaatselijke bijzonderheden over op.
Leeuwarden
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Leeuwarden was per spoor uit verschillende richtingen bereikbaar en profiteerde ook van kanalen. Ik vond de stad netjes, met kerken, fabrieken, winkels en goede woonhuizen, omringd door groene weilanden. Ik was er voor een vergadering van de Vereniging van Vrienden der Waarheid in Friesland.
Per trein via Franeker naar Harlingen
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Een uur per trein bracht mij langs Franeker naar Harlingen. Ik zag Harlingen als de natuurlijke zeehaven van Friesland en een deel van Groningen, met handel op Engeland. Toch maakte de stad op mij minder welvarende indruk dan ik op grond van die ligging had verwacht.
Stoomboot Harlingen-Amsterdam
Frans Lion Cachet (in modern Nederlands):
Van Harlingen ging ik per stoomboot over de Zuiderzee naar Amsterdam. Bij mooi weer duurde de reis zeven of acht uur. De boten vond ik groot en luchtig, maar beneden in de salon hing veel tabaksrook.
Het brood, de Friese boter en kaas waren goed; over de koffie was ik minder enthousiast. Er kon ook vlees en gebakken aardappelen worden besteld. Over de kwaliteit en herkomst van het vlees maakte ik spottende opmerkingen. Die zijn mijn persoonlijke vermoedens en geen bewijs dat het aangeboden vlees werkelijk iets anders was dan op het menu stond.
Na ruim negen uur vanaf Harlingen stapte ik bij Utrecht uit de trein. Daarmee eindigt de concrete Friese reis in deze brief.
Friesland door de ogen van reizigers
Vergelijk deze reis met andere reizigers door Friesland.
In beeld
Hooiwagen rond 1870.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Friesland op de kaart
Het huidige routegebied.
Routekaart
Cachets winterroute van Heerenveen via Akkrum en Sneek naar IJlst. De verbinding is schematisch.
Plaatsen in het verhaal
Dagelijks leven in beeld
Kleding rond 1850.
Kleding rond 1850.
Keuken rond 1850.
Keuken rond 1850.
Dagelijks leven
Over de hertaling
Deze pagina hertaalt de concrete Friese reisgedeelten ruim, maar niet het hele hoofdstuk woord voor woord. Cachets lange kerkpolitieke en theologische beschouwingen, historische uitweidingen en vergelijkingen met Zuid-Afrika zijn niet integraal opgenomen. De route, vervoersproblemen en dagelijkse waarnemingen zijn wel behouden.
Dagelijks leven
Bronnen
DBNL - Frans Lion Cachet, Twee jaren in Holland, hoofdstuk V