Lemmer in de 17de eeuw

In de 17de eeuw groeide Lemmer verder uit tot een drukke havenplaats. De economie draaide om scheepvaart, handel, visserij en het bouwen en repareren van schepen. De vrachtvaart op Amsterdam en de handel richting de Oostzee waren in deze periode belangrijke oorzaken van de plaatselijke welvaart.

De volgende gebeurtenis laat een ander aspect van het leven in Lemmer zien.

1618: een nieuwe zeekeersluis

Een concreet overblijfsel uit deze eeuw is de voormalige zeekeersluis bij de Oudesluis. Die werd in 1618 aangelegd. De sluis was essentieel: hij moest scheepvaart doorlaten, maar tegelijk voorkomen dat hoog Zuiderzeewater ongehinderd het Friese binnenland instroomde. De plek van die oude sluis is nog altijd herkenbaar.

Via Lemmer konden schepen vanuit de Zuiderzee het Friese vaarwegennet binnenvaren. Daarvandaan waren Sloten, Sneek en verder gelegen plaatsen bereikbaar. Andersom voeren Friese producten via Lemmer naar Holland en andere bestemmingen.

Werk rond haven en schepen

De haven leverde werk op voor veel meer mensen dan alleen schippers. Schepen moesten worden gebouwd, gekalefaterd en voorzien van tuigage. Er waren timmerlieden, smeden, zeilmakers, touwslagers en makers van masten en blokken nodig. Herbergen en winkels profiteerden van passerende bemanningen en reizigers.

Visserij bleef belangrijk, maar Lemmer was in deze eeuw ook een doorvoerplaats. De combinatie van zeehaven en binnenlandse vaarwegen maakte het dorp aantrekkelijk voor vrachtvaart. Dat onderscheidde Lemmer van kleine landbouwdorpen verder landinwaarts.

Een latere ooggetuige van het havenleven

Een eeuw later beschreef de Lemster koopman Poppe Jans Poppes zijn wekelijkse reizen tussen Lemmer en Amsterdam en de gebeurtenissen rond de Britse aanval van 1799. Zijn leven en dagboek geven een concreet beeld van hoe belangrijk scheepvaart, handel en verbindingen over de Zuiderzee voor Lemmer bleven.

De zee bepaalde het ritme

Wie aan de haven woonde, leefde met wind en waterstand. Een gunstige wind kon de haven ineens vullen met aankomende schepen. Storm kon juist betekenen dat schepen niet uitvoeren of buitengaats moesten wachten. De sluis en de havenmond waren daarom niet alleen verkeerswerken, maar letterlijk bescherming tegen de zee.

De oude haven had in het midden van de 17de eeuw al ongeveer de vorm die zij tot de grote verbouwing van 1886-1888 zou behouden. Daardoor is de structuur van het huidige centrum voor een deel nog terug te voeren op deze periode.

Wat is er nog te zien?

De Oudesluis is de belangrijkste tastbare verwijzing naar de 17de-eeuwse haveninfrastructuur. Ook het langgerekte patroon langs de Zijlroede, Binnenhaven en Lemsterrijn laat zien hoe de nederzetting langs het water groeide.

De huidige kerk dateert uit 1716 en is dus iets jonger. Zij verving wel de oudere kerk die in de 17de eeuw nog het religieuze middelpunt van Lemmer was.